در مسائل فقهى نيز اجتهاد مى‌كرد[١] و با اين كه اجتهادش مصون از خطا نبوده،[٢] امام رضا (ع) برخى از شيعيان را در مسائل دينى، به او ارجاع مى‌داد[٣] و به تعبير نجاشى، در علم و «فتوا»، به او اشاره مى‌فرمود.[٤]

٦. فضل‌بن شاذان‌

ابومحمّد فضل‌بن شاذان (شادان) نيشابورى، از فقيهان و متكلّمان سده سوم هجرى، و از اصحاب جوادالائمه و امام هادى (عليهما السلام) بوده است.[٥] در تأييد او همين بس كه امام حسن عسكرى (ع) دوبار بر او رحمت فرستاد و خبر داد كه مردم خراسان، به موقعيت فضل، غبطه مى‌خورند.[٦]

فضل بن شاذان، با علماى اهل‌سنت نيز به بحث مى‌نشست‌[٧] و در مجموع، گرچه مقام فقهى او جاى ترديد ندارد، در اجتهاد خود، اشتباهاتى هم داشته‌

[١]. كلينى در الكافى، دو باب براى كلام يونس منعقد كرده، و فتاواى طولانى او را ذكر مى‌كند:« باب تفسير ما يحلّ من النكاح و ما يحرم والفرق بين النكاح والسفاح والزنا و هو من كلام يونس»( ج ٥، ص ٥٧٠) و« باب العلة فى ان السهام لا تكون اكثر من ستة و هو من كلام يونس»( ج ٧، ص ٨٣). افزون بر اين نيز گاهى نظر او را بيان مى‌كند( ج ٧، ص ١١٥ و ١٢١). فتواى او به وجوب حلق براى مرد در اولين سفر حج يا عمره مفرده، معروف است( الدروس الشرعية، ج ١، ص ٤٥٢). براى چند نمونه ديگر از فتاواى او، ر. ك: تهذيب الأحكام، ج ٩، ص ٣٦٤، ذيل ح ١٢٩٩، الإستبصار، ج ٤، ص ١٨٨، باب ميراث المجوس.

[٢]. المقالات و الرسالات كنگره شيخ مفيد، ج ٢٣، ص ٤٣. سيد مرتضى، او و فضل بن شاذان را به سبب پذيرش قياس، به تندى سرزنش مى‌كند( رسائل الشريف المرتضى، رسالة فى إبطال العمل بأخبار الآحاد، ج ٣، ص ٣١١). شيخ‌صدوق( كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٢١٣، ذيل ح ٧٠٧) و علّامه مجلسى( مرآة العقول، ج ٢٠، ص ٤٣١- ٤٣٠) هم پس از نقل برخى از كلمات او، به آنها اشكال مى‌كنند.

[٣]. از جمله، در پاسخ به وكيل خويش در قم( إختيار معرفة الرجال، ص ٤٨٣، ش ٩١٠).

[٤].« وكان يشير إليه فى العلم و الفتيا»( رجال النجاشى، ص ٤٤٦، ش ١٢٠٨).

[٥]. رجال النجاشى، ص ٣٠٦، ش ٨٤٠؛ رجال الطوسى، ص ٣٩٠، ش ٥٧٤.

[٦]. إختيار معرفة الرجال، ص ٥٣٨، ش ١٠٢٣ و ص ٥٤٢، ش ١٠٢٧؛ الاصول الأصلية، ص ٥.

[٧]. كنز الفوائد، ج ١، ص ٢٨٤.