اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٢٧٠ - ديدگاه اخباريان درباره حسن و قبح

البته در ميان قائلان به حسن و قبح عقلى، برخى اصل تحسين و تقبيح را از بديهيات عقليه مى‌شمارند[١] و بعضى ديگر، آن را مورد اتفاق همه عقلا- اعم از كفّار و مؤمنان و مسلمانان؛ به استثناى اشاعره- مى‌دانند.[٢]

ديدگاه اخباريان درباره حسن و قبح‌

در اين باب، اخباريان نيز با ديگر عالمان شيعه هم‌رأى‌اند و حسن و قبح عقلى را قبول دارند.[٣] براى نمونه، استرآبادى صاحب رجال (م ١٠٢٨ ق) مى‌گويد:

تشكّركردن از خداوند قبل از آن كه شرع بيايد، به حكم عقل واجب است.[٤]

شيخ‌حسين كركى (م ١٠٧٦ ق) نيز معتقد است كه اگر كسى حسن و قبح عقلى را نفى كند، هرگز نخواهد توانست به هيچ‌يك از گزاره‌هاى دينى جزم پيدا كند؛ زيرا چنين كسى، جارى‌شدن معجزه از سوى دروغگويان را روا مى‌داند، و خُلف‌وعده از ناحيه پروردگار را نيز مجاز قرار مى‌دهد، و چنين مبنايى، مفاسد

بسيارى دارد؛ از جمله اين كه ديگر اطمينانى بر صدق گفتار انبيا پيدانمى‌شود.[٥] سيّدنعمة الله جزايرى نيز مى‌گويد:

از جاهايى كه عقل به تنهايى دلالت مى‌كند وجوب ردّ وديعه و قبح ظلم و حسن و صدق و انصاف است.[٦]

---

[١]. الملازمة بين حكمَى العقل والشرع عند الشيخ الأنصارى، ص ٧٢.

[٢]. الحقّ المبين فى تصويب المجتهدين و تخطئة الأخباريّين، ص ٨.

[٣]. براى آگاهى از ديدگاه فاضل تونى در اين باره، ر. ك: الوافية فى اصول الفقه، ص ١٧١.

مرحوم نراقى نيز براى حسن و قبح عقلى، چنين استدلال مى‌كند كه:« ... بعضى از افعال است كه اهل تمام ملل و نحلّ، چه شريعت را قبول داشته باشند و چه نداشته باشند، حكم به حسن و يا قبح آن مى‌كنند، و چنانچه حسن و قبح عقلى نباشد، مى‌بايست آنهايى كه شريعت را قبول ندارند، در نزد آنان نه حسنى باشد و نه قبحى، و مى‌بايست تمام افعال در نزد آنان مساوى باشد»( مناهج الأحكام و الاصول، ص ١٤٠).

[٤]. آيات الأحكام، ص ٨.

[٥]. هداية الأبرار، ص ٢٥٠- ٢٥٢.

[٦]. منبع الحياة، ص ٤٤.