نيست تكليف خويش را اداكرده باشيم. تنها دليلى كه به‌دور از احتمال خطا، ما را به مقصد مى‌رسانَد، كلام ائمه (عليهم السلام) است. اخباريان معتقدند كه چنانچه به سخنان آن حضرات تمسّك كنيم، از خطا مصون هستيم؛ ولى اگر به غيرآن تمسّك كنيم، از خطا ايمن نيستيم، و معلوم است كه خواسته شرع و عقل، محفوظ بودن از اشتباه است.[١] محمّدامين استرآبادى مى‌گويد:

ادراكات و دريافت‌هاى عقل، يا از ضروريات دين و مذهب است كه ... جاى اختلاف‌نظر در اصل آنها نيست، مانند: نماز، زكات و حج. اين ادراكات حجّيت دارند. و يا از ضروريات دين و مذهب نيست و نظرى است، خواه از اصول دين باشد و يا از فروع دين، مانند: حكمت الهى و حكمت طبيعى، علم كلام، اصول فقه و مسائل فقهى. در اين موارد، حكم عقل حجّيت ندارد و مصون از خطا نيست و آنچه ما را از خطا حفظ مى‌كند، تمسّك به كلام انبيا و معصومان (عليهم السلام) است .... در بسيارى از مباحث كلامى كه متكلّمان فقط به حكم عقل اكتفا مى‌كنند، روايات متواترى از اهل‌بيت رسيده و آنها با اين روايات متواتر مخالفت مى‌كنند، و اگر آنان در مسائل كلامى به سخنان ائمه (عليهم السلام) استدلال مى‌كردند و اعتبارات عقلى را مؤيّد روايات مى‌شمردند، براى آنان بهتر بود.[٢]

٥. لزوم نقض غرض در فرض حجّيت عقل‌

به اعتقاد استرآبادى و برخى ديگر از اخباريان، يكى از اغراض اصلى از ارسال پيامبران و نصب اوصيا، رفع اختلاف ميان بندگان بوده است. حالْ‌اگر خداوند دريافت احكام را به عقول مردم واگذارد، نقض اين غرض است؛ زيرا اختلاف فراوانى با يكديگر پيدا خواهند كرد. نيز اگر عقل به تنهايى در احكام شرعى حجّيت‌

داشته باشد، ديگر احتياجى به پيامبران و امامان و جانشينان آنان و حتى به كتاب‌هاى آسمانى نخواهيم داشت، و ارسال رسل و انزال كتاب‌هاى آسمانى، كارى بيهوده مى‌شود. به علاوه، ديگر نبايد اديان و مذاهب مختلفى وجود داشته باشد.[٣]

[١]. الفوائد المدنية، ص ١٣١.

[٢]. الفوائد المدنية، ص ١٢٩- ١٣١.

[٣]. الفوائد المدنية، ص ٩١؛ الفوائد الطوسية، ص ٤١١؛ الحدائق الناضرة، ج ١، ص ١٣١؛ الوافية، ص ١٧٣- ١٧٤.