اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٧٦ - شش گامهايى براى بازگشت به حديث

اخباريان را داشته‌اند»[١] و اين شيوه اخبارى، تا آخر زمان غيبت صغرا، بلكه در اوايل غيبت كبرا، در ميان فضلا و فقهاى اماميه شايع و رايج بوده است. تا اين كه در قرن چهارم به بعد، عدّه‌اى مانند ابن ابى‌عقيل عمّانى (م ٣٢٩ ق) و ابن‌جنيد عامل به قياس (م ٣٨١ ق)، از اين خط منحرف شدند و با تأثير از طريقه اهل‌سنت، در استنباط احكام به عقل اعتماد كردند. شيخ‌مفيد (م ٤١٣ ق) نيز كه به آن‌دو، حسن‌ظنّ داشت، از آنان پيروى كرد. شاگردان شيخ‌مفيد مانند سيدمرتضى (م ٤٣٦ ق) و شيخ‌طوسى (م ٤٦٠ ق) نيز پس از وى، اكثر قواعد اصول عامّه را در تصانيف خود آوردند و به آنها ملتزم شدند. در ادامه، علامه‌حلّى، محقّق‌حلّى، و شهيد اوّل و ثانى، راه شيخ‌طوسى را ادامه دادند.[٢] علامه كه متبحّرتر از ابن‌جنيد و ابن‌ابى‌عقيل و شيخ‌مفيد بود، شيوه اخباريان و عامه را تركيب كرد و آن روش تركيبى را گسترش داد و در اجتهادات فقهى خويش، به كار برد.[٣]

شش. گام‌هايى براى بازگشت به حديث‌

همزمان، گروه ديگرى از عالمان كه به احاديث گرايش يافته بودند، گام‌هايى را در جهت ترويج احاديث شيعه و احياى علم حديث در اصفهان برمى‌داشتند؛[٤] كسانى چون: درويش محمّدبن حسن نطنزى (م ١٠٠٣ ق)، شاگرد شهيد ثانى و محقّق كركى (م ٩٤٠ ق)[٥]- كه شهيد قاضى نورالله شوشترى (م ١٠٩٨ ق) نيز در مجالس المؤمنين،[٦] از انديشه‌هاى درويش‌محمّد پيروى كرد-؛ و نيز ملاعبدالله شوشترى (م ١٠٢١ ق) شاگرد مقدّس اردبيلى،[٧] كه حتى در مناظراتى با ديگر علما،

[١]. دانش‌نامه شاهى، فايده اوّل، ص ٤.

[٢]. الفوائد المدنية، ص ٣٠،

[٣]. الفوائد المدنية، ص ٢٩- ٤٠؛ دانش‌نامه شاهى، ص ٤ و ٥. نيز، ر. ك: تاريخ علم اصول از نگاه شهيد صدر، ص ١١٦.

[٤]. هداية الأبرار، ص ١١.

[٥]. طبقات أعلام الشيعة، ج ٤، ص ٨٣- ٨٤ و ج ٥، ص ٢١٠.

[٦]. الفكر السلفى، ص ٢٧٧.

[٧]. طبقات أعلام الشيعة، ج ٥، ص ٣٤٣.