اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٣٤ - ٢ اخباريگرى، مكتبى نوپديد

اين‌رو، [... مجدّداً نظر به احاديث ... كردم، از روى كمال تعمّق و تأمّل ...

[و درهمين مسير،] به تأليف فوائد المدنية موفّق شدم.[١]

وى در مهم‌ترين اثر مكتوب خود، بسيارى از محدّثان و عالمان حديث‌گراى گذشته را نيز هم‌رأى خويش مى‌شمارد و مى‌گويد:

على‌بن ابراهيم‌بن هاشم قمى [زنده در ٣٠٧ ق‌] صاحب تفسير قمى، و محمّدبن يعقوب كلينى [م ٣٢٩ ق‌] صاحب اصول كافى، و على‌بن الحسين‌بن موسى‌بن بابويه قمى [م ٣٢٩ ق‌] و فرزندش محمّدبن بابويه معروف به شيخ‌صدوق [م ٣٨١ ق‌] صاحب من لا يحضره الفقيه، و جعفربن محمّد معروف به ابن‌قولِوِيهْ [م ٣٦٩ ق‌] صاحب كامل الزيارات؛ بلكه محمّدبن حسن شيخ‌طوسى [م ٤٦٠ ق‌] صاحب تهذيب و استبصار،[٢] و همين‌طور افرادى كه نزديك به زمان معصومين مى‌زيسته‌اند و يا از اصحاب آنان بوده‌اند، از قدماى اخباريان محسوب‌مى‌شوند.[٣]

شيخ‌يوسف بحرانى نيز پيدايش مسلك اخباريگرى را به شيخ‌صدوق نسبت مى‌دهد و از او به «رئيس اخباريان» تعبير مى‌كند؛[٤] اما شيخ‌حرّ عاملى (م ١١٠٤ ق) صاحب وسائل الشيعة، پا را از اين نيز فراتر مى‌نهد و اين تعبير را براى پيامبر خدا و امامان معصوم به كار مى‌برد.[٥]

٢. اخباريگرى، مكتبى نوپديد

در مقابلِ آنچه از اخباريان به‌ويژه محدّث استرآبادى نقل شد، بسيارى از اصوليان و مجتهدان، ديرينگى مكتب اخبارى را نمى‌پذيرند. آنان با تفاوت نهادن ميان ديدگاه‌

[١]. دانش‌نامه شاهى، استرآبادى، ص ١٧.

[٢]. نكته درخور توجه، اين است كه وى شيخ طوسى را نيز- كه بنيان‌گذار بسيارى از شيوه‌هاى اجتهادى بوده- در شمار اصحاب حديث جاى داده است. اين، گويا از آن‌روست كه يكى از ويژگى‌هاى اصحاب حديث، علاقه‌مندى و اهتمام به فراگيرى حديث، گردآورى حديث و نقل كردن آن بوده است و شيخ طوسى نيز در اين دو كتاب مهم، همين‌كار را انجام داده است.

[٣]. الفوائد المدنية، ص ٤٠ و ١٣٥.

[٤]. الحدائق الناضرة، ج ١، ص ١٧٠؛ الدرر النجفية، ج ٣، ص ٢٨٩.

[٥]. الفوائد الطوسية، ص ٤٤٦.