اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٤٦٤ - تعريف قياس

بعضى ديگر آن را اصلًا قياس نمى‌دانند و از ادلّه لفظيه شمرده‌اند، مانند: فاضل مقداد،[١] سيّدصاحب مدارك،[٢] وحيد بهبهانى،[٣] ميرزاى قمى‌[٤] و شيخ‌جعفر كاشف الغطاء.[٥]

دوم: قياس منصوص العلّه حجّيت ندارد مطلقاً. سيّدمرتضى،[٦] شيخ‌طوسى‌[٧] و ابن‌ادريس‌[٨] از اين جماعت اند. اين قول به اخبارى‌ها نسبت داده شده است.

از سيّدنعمة الله جزايرى نقل شده: مجتهدان قائل به حجّيت قياس منصوص العلّه شده‌اند و اخباريان حجّيت آن را نفى كرده‌اند.[٩]

شيخ‌حرّ عاملى هم يكى از فرق‌هاى بين مجتهدان و اخباريان را در اين مى‌داند: اخباريان، قياس منصوص العلّه را حجّت نمى‌دانند و مجتهدان آن را حجّت مى‌دانند.[١٠]

بعضى‌[١١] هم به پيروى از اين دو، همين سخن را گفته‌اند؛ امّا آيا اين نسبت، صحيح است؟ همان‌طور كه ملاحظه شد، برخى از اصوليان، قياس منصوص العلّه را حجّت نمى‌دانند. شيخ‌طوسى مى‌گويد: بيع رطب با تمر جايز نيست؛ زيرا نص‌[١٢] داريم؛ امّا بيع ميوه تازه با خشك مانند انجير تازه با خشك و شفتالوى تازه با خشك‌

و امثال اينها جايز است؛ زيرا نصّى نداريم‌ وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ‌[١٣] آنها را مى‌گيرد، و حمل‌كردن اينها بر رطب، قياس است و ما قائل به قياس نيستيم.[١٤]

[١]. التنقيح الرائع، ج ١، ص ٧.

[٢]. مدارك الأحكام، ج ٨، ص ٤٧٧.

[٣]. الفوائد الحائرية، ص ١٤٨.

[٤]. قوانين الاصول، ج ٢، ص ٨٣ و ٢٦٦.

[٥]. الحقّ المبين، ص ٦٠.

[٦]. الذريعة إلى اصول الشريعة، ج ٢، ص ٦٨٤.

[٧]. كتاب الخلاف، ج ٣، ص ٦٤.

[٨]. السرائر، ج ٢، ص ٢٥٩.

[٩]. فاروق الحقّ، ص ٢٥- ٢٦.

[١٠]. الفوائد الطوسية، ص ٤٤٨.

[١١]. دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٧، ص ١٦٢.

[١٢]. الكافى، ج ٥، ص ١٨٩؛ الاستبصار، ج ٣، ص ٩٣، ح ٣١٤.

[١٣]. سوره بقره، آيه ٢٧٥.

[١٤]. كتاب الخلاف، ج ٣، ص ٦٤، مسئله ١٠٥.