اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٣٤٦ - مقدمه

امام (ع) مى‌فرمايد: «پس چرا خداوند، نسبت به قتل نفس، شهادت دو شاهد را مى‌پذيرد؛ ولى نسبت به زنا نمى‌پذيرد و بايد چهارشاهد باشد؟».

امام (ع) در ادامه سؤال مى‌كند: «نماز بزرگ‌تر است يا روزه؟». ابوحنيفه مى‌گويد: نماز. امام (ع) مى‌فرمايد: «پس چرا زنى كه عادت زنانه دارد، روزه‌هايش را بايد قضا كند؛ ولى نماز او قضا ندارد؟ چگونه در مسائلْ قياس مى‌كنى؟ از خدا بترس و قياس مكن!».[١]

درباره تعادل و تراجيح- كه يكى از مباحث اصولى است-، زراره، از امام (ع) مى‌پرسد و ايشان مرجّحات و اسبابى را كه باعث غلبه يك حديث بر ديگرى مى‌شود، بيان مى‌كند.[٢]

علاوه بر مواردى كه بيان شد، ائمّه (عليهم السلام) در رواياتشان مسائل فراوانى از اصول فقه را گوشزد كرده‌اند،[٣] و كسى در فن اصول فقه، از ائمّه (عليهم السلام) پيشى نگرفته است و همانا ايشان آن را تأسيس كرده‌اند.[٤] بعد از ائمّه، برخى از اصحاب ائمّه (عليهم السلام) بوده‌اند كه در مباحث علم اصول، كتاب‌ها نوشته‌اند. هشام‌بن حكم (م ١٩٩ ق) درباره الفاظ- كه از اهمّ مباحث اصول است-، كتاب الفاظ را نوشت.[٥] پس از او يونس‌بن عبدالرحمان (م ٢٠٨ ق)، كتاب اختلاف الحديث را- كه درباره تعارض و تعادل و تراجيح دو حديث است- به نگارش درآورد.[٦] سپس اسماعيل‌بن على‌بن اسحاق‌بن ابوسهل نوبختى (م ٣١١ ق)، كتاب‌هايى درباره علم اصول، از جمله: الخصوص و العموم را نوشت‌[٧] كه از اهمّ مباحث اصول فقه است.[٨] و همچنين كتاب‌

[١]. بحارالأنوار، ج ٢، ص ٢٩١- ٢٩٢، ح ١١.

[٢]. عوالى اللئالى، ج ٤، ص ١٣٣، ح ٢٢٩.

[٣]. أعيان الشيعة، ج ١، ص ١٤٧- ١٥١.

[٤]. تأسيس الشيعة، ص ٣١٠.

[٥]. رجال النجاشى، ص ٤٤٣، ش ١١٦٤.

[٦]. الفهرست، طوسى، ص ٥١١، ش ٨١٣.

[٧]. رجال النجاشى، ص ٣٢، ش ٦٨.

[٨]. تأسيس الشيعة، ص ٣١١.