اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ١٤٥ - سيد هاشم بحرانى(م ١١٠٧ يا ١١٠٩)
سيد عبدالعظيمبن عباس استرآبادى از علماى اخبارى، شيخفخرالدين طريحى صاحب مجمع البحرين (م ١٠٨٥ ق) و شيخرماحى، از مشايخ اجازه علّامهبحرانى بودند. بزرگانى چون شيخحرّ عاملى صاحب وسائل الشيعة (م ١١٠٤ ق) نيز از وى اجازه روايت داشتند.[١]
علامه بحرانى آثار بسيارى در تفسير و عقائد دارد كه همگى مشتمل بر رواياتاند و گرايش و انس او را با اخبار، از ظاهر آثارش نيز مىتوان دريافت؛ بهويژه اين كه در مقدّمه تفسير البرهان، تأكيد مىكند كه همه دانشهاى دينى را تنها بايد از اهلبيت پيامبر- صلواتالله عليهم- آموخت.[٢] اين عالم اخبارى، در بيشتر آثار خود به حقّانيت اهلبيت (عليهم السلام) و دفاع از مبانى اعتقادى شيعه پرداخته است. ميرزا عبدالله افندى، تأليفات علامهبحرانى را ٧٥ عنوان شمرده و نقل كرده است كه وى در طول عمر، آنچنان از فرصت استفاده مىكرد كه طىّ چهار ماه قبل از وفاتش نيز هنگام بيمارى و ضعف و با اين كه قدرت بر نوشتن نداشت، رسالهاى را درباره برتر بودنِ حضرت على (ع) از پيامبران اولوالعزم تأليف كرد. او اخبار را املا مىكرد و يكى از شاگردانش مىنوشت و يك يا دو روز بعد از تمامشدن رساله، از دنيا رفت.[٣]
شايد شهرت هيچكدام از آثارش به البرهان فى تفسير القرآن نرسد. اين كتاب، يكى از مهمترين تفاسير روايىِ شيعه است و از حيث منابع حديثى، كاملتر از تفسير ديگرى از علامه بحرانى است با نام الهادى و مصباح النادى يا ضياء النادى.
برخى از ديگر آثار علامه بحرانى، عبارتاند از: معالم الزلفى فى معارف النشأة الاولى والاخرى، شامل مباحث اعتقادى، بهويژه درباره قبر و قيامت؛ نزهة الابرار، تبصرة الولى درباره افرادى كه خدمت امام زمان (ع) تشرّف يافتهاند؛ إحتجاج المخالفين على إمامة علىبن أبىطالب (ع) مشتمل بر ٧٥ دليل از اهلسنت بر امامت آن حضرت؛
[١]. أمل الآمل، ج ٢، ص ٣٤١؛ البرهان فى تفسير القرآن، ج ٥، ص ٨٦٧؛ لؤلؤة البحرين، ص ٦٦- ٧٥؛ طبقات أعلام الشيعة، ج ٦، ص ٨١٠؛ دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ١١، ص ٣٨٦.
[٢]. دانشنامه جهان اسلام، ج ٢، مقاله حسن طارمى، ص ٣١٤.
[٣]. رياض العلماء، ج ٥، ص ٣٠٠. نيز ر. ك: البرهان فى تفسير القرآن، ج ١، مقدّمه محقّق، ص ٤٨- ٥٤.