اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ١٤٩ - بررسى رويكرد علامه مجلسى

گواهى روشن بر اعتدال علامه‌مجلسى، مطلبى است كه محمّدمعصوم شيرازى از وى نقل مى‌كند كه گفته است:

مسلك حقير در اين باب، وسط است. افراط و تفريط، در جميع امور، مذموم است و بنده مسلك جماعتى را كه گمان‌هاى بد به فقهاى اماميه مى‌برند و ايشان را به قلّت تديّن متّهم مى‌دانند، خطا مى‌دانم. و ايشان اكابر دين بوده‌اند، مساعى ايشان را مشكور و زلّات ايشان را مغفور مى‌دانم. و همچنين، مسلك گروهى كه ايشان را پيشوا قرار مى‌دهند و مخالفت ايشان در هيچ امر جايز نمى‌دانند و مقلّد ايشان مى‌شوند، درست نمى‌دانم ...[١]

آشنايى با رويكردها و نظريات علمى مجلسى، اين نكته را روشن خواهد ساخت. او درباره تلاش خود جهت فراگيرى علم، چنين مى‌گويد:

من در آغاز جوانى، بر فراگيرىِ همه علوم حريص بودم و از هرچشمه‌اى، جرعه گوارايى نوشيدم و بعد يقين كردم علمى به درد معادم مى‌خورَد كه از منبع وحى و از خاندانى كه جبرئيل [ (ع)] بر آن نازل شده، گرفته شود. از اين رو، تفحّص از اخبار ائمّه اطهار (عليهم السلام) را اختيار كردم.[٢]

علامه‌مجلسى درباره جايگاه عقل در مسائل دينى مى‌گويد:

ائمّه (عليهم السلام) باب عقل را بعد از معرفت امام، مسدود كرده‌اند و امر كرده‌اند كه در تمام امور، از ايشان تبعيت كنند و از تكيه‌كردن بر عقول ناقصه، در هربابى نهى كرده‌اند.[٣]

به اعتقاد او، مردم حتى در اصول عقايد نيز نمى‌توانند از ادلّه عقلى استفاده كنند،[٤] مگر اين كه آن ادلّه، از كتاب و سنّت استفاده شده باشد؛ زيرا تنها تعقّلى معتبر است كه موافق با قانون شريعت باشد.[٥]

[١]. طرائق الحقايق، ج ١، ص ٢٨١.

[٢]. بحارالأنوار، ج ١، ص ٢- ٣.

[٣]. همان، ج ٢، ص ٣١٤.

[٤]. مرآة العقول، ج ٢، ص ٢٦٨. نيز ر. ك: الإعتقادات، ص ٥- ٦.

[٥]. بحارالأنوار، ج ١، ص ١٠٣.