می‌شوند. در سوره تکویر هم که فرمود: وَ اِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ. بعضی سُجِّرَتْ را «داغ می‌شود و تبخیر می‌شود» معنی کرده‌اند و بعضی گفته‌اند: «پر می‌شود». «پر می‌شود» به همین معناست که این دیوارهایی که در وسط دریاهاست خراب می‌شود و بسیاری از کوهها در دریاها سرازیر می‌شوند و این پستی و بلندی‌ها از میان می‌رود.

وَ اِذَا الْقُبورُ بُعْثِرَتْ.آنگاه که قبرها برشورانیده و زیر و رو شود. عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ اَخَّرَتْ. در اینجا بهتر است که معنی اِنْفَطَرَتْ را بیان کنم و بعد درباره همه این آیات توضیحی بدهم.

معنی دقیق «انفطار»

عرض کردیم که مفسرین معمولا «انفطار» را به معنی «انشقاق» می‌گیرند، یعنی منشق شدن و شکافته شدن[١] . هر انفطاری انشقاق هست، ولی هر انشقاقی انفطار نیست[٢] . اگر فرض کنیم این سقف شکافته شود، این انشقاق است ]ولی انفطار نیست.[ انفطار انشقاقی است که از درون آن چیز دیگری سر بیرون بیاورد. مثلا تخم مرغی را که در زیر مرغ می‌گذارند، موقعی می‌رسد که دیواره آن شکافته می‌شود، اما این یک شکافته شدنی است برای سر بر آوردن چیز دیگری از درون این تخم‌مرغ که عبارت است از جوجه. و لهذا عرب در مورد زدن چاه و قنات تا وقتی که به آب می‌رسد، می‌گوید: «فَطَرْتُها» یا «اَنـَا فَطَرْتُ هذَا الْبِئْرَ» یعنی من این چاه را شکافتم. مقصود از شکافتن این است که من

[١] . بعدا در سوره «انشقاق» خواهيم خواند كه می‌فرمايد: اِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ. در جای ديگر می‌خوانيم : وَ يَوْمَتَشَقَّقُ السَّـماءُ بِالْغَمامِ (فرقان / ٢٥) و در جای ديگر كه البته مربوط به قيامت نيست آمده است: تَكادُالسَّمواتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ (مريم / ٩٠).

[٢] . همان طور كه گفته شده است.