بقّال و رزّاز، بلکه اساس زندگی بشر بر معامله و داد و ستد است. انسان که در اجتماع زندگی می‌کند، از مواهب اجتماع بهره می‌برد و این همان چیزی است که از اجتماع می‌گیرد، و در مقابل، هر انسانی کاری و مسئولیتی و وظیفه‌ای بر عهده دارد که باید آن را انجام بدهد و این همان چیزی است که به اجتماع تحویل می‌دهد. هر کسی که در آنچه باید بپردازد کم بگذارد و در آنچه می‌گیرد تمام و کمال بگیرد، «تطفیف» شامل حال او می‌شود.

فرض کنید شما کارمند کسی هستید و قرار دارید ماهی فلان مبلغ از او بگیرید. اگر شما کاری را که قرار گذاشته‌اید، تمام و کمال انجام دادید و آنوقت مبلغ مورد قرارداد را به تمام و کمال گرفتید، درست است، ولی اگر شما حقوقتان را به تمام و کمال بگیرید ولی از کارتان کم بگذارید، این تطفیف است و در تطفیف بودن و حرام بودن و سُحت بودن، هیچ فرقی ]با مواردی که ترازو در کار است[ نمی‌کند. مثلا یک معلم که حقوقی می‌گیرد برای این که مثلا روزی چهار ساعت درس بدهد، اگر از تدریس کم بگذارد[١] ، این تطفیف است؛ چون او در مقابل عملش پول می‌گیرد.

واعظِ مُطفّف

شخصی واعظی را برای وعظ دعوت کرده بود. آن واعظ با او طی می‌کند که فلان قدر می‌گیرم و می‌آیم و او هم قبول می‌کند. شب اول آن واعظ می‌آید و یک ساعت صحبت می‌کند. شب دوم ده دقیقه دیر می‌آید و شب بعد یک ربع و خلاصه هر شبی که گذشته بود مقداری دیرتر آمده بود و آن شخص هم تمام اینها را دقیقا حساب کرده بود. شب آخر به

[١] . مثلا پنج دقيقه ديرتر برود و پنج دقيقه هم زودتر از سر كلاس بيرون بيايد.