گفتیم که مسئله اصحاب الیمین[١] و اصحاب الشمال[٢] کنایه از این مطلب است که انسان همیشه در میان دو عالم قرار دارد، عوالمی هست که بالاتر از انسان است و عوالمی هست که پایین‌تر از انسان است. انسان گاهی از عالم بالا فیض می‌گیرد و به سوی عالمِ بالا می‌رود و گاهی به سوی عالمِ پایین می‌رود. ]به تعبیر دیگر[ گویی نیمی از عالم، طرف راست عالم است و نیمی از عالم، طرف چپ عالم. آنچه که سِفلیت و پستی و عذاب و این جور چیزهاست مربوط به طرف مشئمه و شمال و چپ عالم است و آنچه که یمن و خیر و برکت است از آن تعبیر به یمین شده است. انسان گاهی از جانب راست وجودش نامه عملش را دریافت می‌کند و گاهی از جانب چپ.

فَاَمّا مَنْ اُوتِی کتابَهُ بِیمینِهِ. فَسَوْفَ یحاسَبُ حِسابآ یسیرآ. آن کسی که کتاب او به راست و یمین او داده شود به حساب او رسیدگی می‌شود حساب اندکی[٣] ، یعنی به سرعت حسابش تمام می‌شود. وَ ینْقَلِبُ اِلی اَهْلِهِ مَسْرورآ. و باز می‌گردد به اهل و آشنایان و رفقا و خاندان خودش در حالی که فوق‌العاده مسرور است.

وَ اَمّا مَنْ اُوتِی کتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ. از آیات قرآن یک مطلب دیگر هم استنباط می‌شود و آن مطلب این است که بعضی از مردم نامه عملشان از پشت سرشان به آنها داده می‌شود. در سوره نساء می‌فرماید: یا اَیهَا الَّذینَ اُوتُوا الْکتابَ امِنوا بِما نَزَّلْنا مُصَدِّقآ لِما مَعَکمْ مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجوهآ فَنَرُدَّها

[١] . يعنی كسانی كه كتابهايشان از طرف راستشان به آنها داده می‌شود.

[٢] . يعنی كسانی كه كتابهايشان از طرف چپشان به آنها داده می‌شود.

[٣] . معلوم می‌شود كه بحث مقربين در بين نيست؛ چون مقربين اصلا حسابی ندارند.