قرآن می‌فرماید اعمال انسان روی روح و فکر انسان اثر می‌گذارد، به این معنا که عمل خیر و عمل صالح، انسان را روشن‌تر و بیناتر می‌کند و عمل شر، انسان را کورتر می‌کند. این همان مسئله «نقش عمل در ساختن انسان» است. می‌گویند: «انسان کار را می‌سازد و کار انسان را می‌سازد.» این اگرچه فلسفه‌ای است که جدیدا به این عبارت درآمده است ولی به یک معنای وسیع‌تر و دقیق‌تر و به یک معنای معنوی و روحانی و عرفانی، حقیقتی است که قرآن ذکر کرده است که عملِ انسان، انسان را می‌سازد آنچنان که آن عمل اقتضا می‌کند. این مطلب ]در روایات [به این صورت بیان شده که در قلب انسان نقطه سفیدی است که اگر انسان کار خیری بکند، آن نقطه سفید بیشتر می‌شود و هر چه بیشتر دنبال کار خیر برود بر آن روشنایی افزوده می‌شود تا جایی که ممکن است دل انسان یکپارچه روشنایی و نورانیت شود، و اگر عمل شر و گناه از انسان سر بزند در آن سفیدی یک نقطه سیاه پیدا می‌شود و هر چه گناه تکرار شود بر این سیاهی افزوده می‌شود تا جایی که ممکن است از آن سفیدی اثر و نشانه‌ای باقی نماند.

در اینجا قرآن تأثیر عمل شر و گناه بر روی انسان را تشبیه کرده است به زنگاری که بر روی فلزاتی مثل آهن می‌نشیند و آن را زنگ زده می‌کند به طوری که دیگر کاری از آن بر نمی‌آید[١] . تعبیر قرآن این است

[١] . از شمشيری كه زنگ زده، ديگر كاری ساخته نيست و به درد نمی‌خورد.