می‌گویندـ مقصود از این که وحشها جمع می‌شوند این باشد که در اثر این زلازل و اوضاع ناگهانی که در زمین پیدا می‌شود، حیوانات وحشی که بعضی با بعضی دیگر دشمنند و بعضی بعضی دیگر را شکار می‌کنند، در یک جا جمع می‌شوند؛ یعنی همان طور که انسان در آن هنگام اصلا به فکر چیز مورد علاقه‌اش نیست، این حیوانات را نیز چنان وحشت و اضطراب فرامی‌گیرد که گرگ درندگی خودش را فراموش می‌کند و گوسفند هم دشمنش را که گرگ است فراموش می‌کند و همه در یک جا جمع می‌شوند[١] .

وَ اِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ. آنگاه که دریاها مُسَجَّر شوند. «تسجیر» در لغت، دو معنی دارد: یکی داغ شدن و تبخیر شدن در اثر شدت حرارت، که در این صورت معنی آیه چنین می‌شود: در آن هنگام این دریاها همه تبخیر می‌شوند؛ و یکی هم پر کردن، که معنی آیه چنین می‌شود: در آن هنگام دریاها پر می‌شوند؛ یعنی از کثرت زلازل در روی زمین، گودالها و دریاها از قطعات مختلفِ کوه و غیر کوه پر می‌شوند.

وقایع مربوط به متن قیامت

تا اینجا مسائل مقدماتی قیامت ذکر شد و از اینجا مسائلی شروع می‌شود که به متن قیامت مربوط است. به اصطلاح می‌گویند آیات قبل مربوط به «اشراط الساعة» است و این آیات به خود «ساعة» مربوط است.

وَ اِذَا النُّفوسُ زُوِّجَتْ. آنگاه که جانها جفت و قرین شوند[٢] . در قرآن ا

[١] . البته لازم نيست همه اين وقايع در يك مقام و در يك وقت باشد، بلكه ممكن است هركدام مربوط به ظرفمعينی باشد.

[٢] . در سوره «اِذا وَقَعَتْ» هم كه قرآن مردم را به سه گروه تقيسم كرده، تعبير «ازواج» به كار برده: وَ كُنْتُمْ أزْواجآثَلاثَةً. همچنين در آيه ديگری می‌فرمايد : اُحْشُرُوا الَّذينَ ظَلَموا وَ اَزْواجَهُمْ (صافّات / ٢٢). در اين آيات نيز«ازواج» يعنی قرينها و هم‌سخنان و هم‌فكران.