گفتند: «یا رسول‌الله اجازه بدهید ما شرکت نکنیم» و پیغمبر اجازه داد، آیه نازل شد: عَفَا اللهُ عَنْک لِمَ اَذِنْتَ لَهُمْ[١] خدا از تو بگذرد، چرا به اینها اجازه می‌دهی؟! خلاصه گاهی خدای متعال پیغمبر را به شدت مورد عتاب قرار می‌دهد و این، درس بزرگی است. ما چهار روز به مدرسه می‌رویم، بعد اگر کسی به کار ما ایراد بگیرد زمین و آسمان را یکی می‌کنیم.

خدای متعال پیغمبرش را در جریان وحی تکمیل می‌کند و در همین خلال او را مؤدّب می‌کند. این است که پیغمبر فرمود: اَدَّبـَنی رَبّی فَاَحْسَنَ تَأْدیبی خدا من را ادب کرده و خوب هم ادب کرده. یعنی خدا آدابی را که برای یک پیغمبر لازم است، در طول عمر آن پیغمبر به او تعلیم داده. همیشه پیغمبر تحت تربیت خدا و تأدیب الهی بوده و این کمال عنایت و لطف پروردگار است.

مخاطب دارای فضیلت بوده

بنابراین، از این جهت ]که عتاب در این آیات نسبت به پیغمبر اکرم باشد، [اشکالی نیست؛ مخصوصا که آیات اول (یعنی همان آیات عتاب‌آمیز) از آنجا که هرکسی شایستگی هرگونه عتابی را ندارد، برای شخص مورد عتاب، مدح فوق‌العاده بزرگی است. وَ ما یدْریک لَعَلَّهُ یزَّکی. اَوْ یذَّکرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّکری. «چه می‌دانی؟! شاید او پاک شود. شاید اگر تذکراتی بدهند، این تذکرات به حال او سودمند واقع شود.» این حرفها را به کسی می‌گویند که چنین حرفهایی را بشود به او گفت. معنی این حرفها این است که تو غفلت داری، ولی تو آدمی هستی که اگر می‌دانستی این

[١] . توبه / ٤٣.