بدهد یا می‌خواهد نسبت به ما اتمام حجت کند و حجت ما را بشکند؟ اینجاست که می‌بینیم دید علی (ع) از این آیه، شدیدا این نوع دوم است. در جمله اول می‌فرماید : اَدْحَضُ مَسْئولٍ حُجَّةً[١] . (یا اَیهَا الاِْنْسانُ خطاب به انسان است.) علی می‌گوید: هیچ مخاطبی این مقدار حجتش در هم شکسته نشده. یعنی مخاطب می‌خواهد به بهانه کرم خدا از عمل بگریزد و خدا حجت او و عذر و بهانه‌ای را که می‌خواهد بتراشد، درهم می‌شکند[٢] . می‌گوید: هیچ کس به اندازه انسان در اینجا، حجت و دلیلش در هم نشکسته و خرد نشده.

عذرتراشی انسان برای گریز از عمل

این ]که انسان همیشه برای گریز از عمل به دنبال عذرتراشی است [واقعا یک حقیقتی است. ما یک آشنایی داریم که آدم واقعا با ایمانی است. من به او گفتم که دو جمله دنیای تو را خراب کرده و یک جمله آخرتت را. (این جملات واقعا تکیه کلام اوست.) دو جمله‌ای که دنیای تو را خراب کرده این است که تا به تو اعتراضی می‌شود، می‌گویی: «خوب چه کنم، نمی‌شود دیگر.» و اما جمله‌ای که آخرتت را خراب کرده این است که در مورد مسائل آخرتی می‌گویی: «خدا خودش مگر درست کند.» اگر این، حرف درستی بود، همه پیغمبران همین حرف را می‌زدند و می‌گفتند : «خدا خودش مگر درست کند و کرم خدا غیر از این چیزی نیست.» ما نمی‌خواهیم بگوییم نگو کرم خدا، علی نمی‌خواهد بگوید نگو کرم خدا، قرآن نمی‌گوید نگو کرم خدا، می‌گوید عمل کن و بگو کرم خدا. اگر عمل کنی و بعد بگویی «من که عمل می‌کنم، دیگر کرم خدا یعنی چه؟!» این

[١] . نهج‌البلاغه، خطبه ٢٢١.

[٢] . «دَحْض» يعنی در هم شكستن.