مَتاعآ لَکمْ وَ لاَِنْعامِکمْ. همه اینها را برای تمتع و بهره‌گیری و تغذیه شما و حیوانات شما ]قرار دادیم.[ تا اینجا درواقع قرآن انسان را دعوت به مطالعه می‌کند؛ یعنی یک فهرست به انسان می‌دهد و می‌گوید: ای انسان! درباره اینها فکر و مطالعه علمی کن تا (به قول امروزیها) اسرار خوراکیها را به دست آوری.

تذکر آخرت

فَاِذا جاءَتِ الصّاخَّةُ. یوْمَ یفِرُّ الْـمَرْءُ مِنْ اَخیهِ. وَ اُمِّهِ وَ اَبیهِ. وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنیهِ. لِکلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ یوْمَئِذٍ شَأْنٌ یغْنیهِ[١] .

بارها گفته‌ایم که در قرآن هیچ موضوعی به اندازه آخرت مورد توجه قرار نگرفته؛ چون هیچ موضوعی به این اندازه برای انسان لزوم تذکر ندارد و تعلیم دادنی نیست. موضوع آخرت از این جهت حتی از موضوع توحید هم بالاتر است؛ چون توحید از یک نظر به گذشته انسان مربوط است و انسان به کمک عقل و فکر، راه شناخت به گذشته را بهتر ]در دست [دارد. ولی معاد مربوط به آینده انسان است و آینده انسان برای انسان از نظر فکر خودش دنیای مجهولی است (تا چه رسد به آینده کل جهان) و این در حالی است که سعادت انسان به آن بستگی دارد.

در این آیات ترتیب خاصی رعایت شده. ]توضیح این که[ انسان به برادر خودش خیلی عُلقه دارد ولی از برادر بیشتر، به پدر و مادر علقه دارد، و باز آنان که از پدر و مادر هم بیشتر مورد علاقه انسان هستند زن و فرزند می‌باشند. اینجا به همین ترتیب ذکر کرده، می‌فرماید: روزی که انسان از برادرش فرار می‌کند. بعد کأ نّه می‌فرماید: و بلکه بالاتر، از پدر و

[١] . عبس / ٣٣ ـ ٣٧.