البته ما آن نظام و رشته‌ای که ستارگان را در نظم آورده نمی‌بینیم، ولی اگر به رفتار ستارگان نگاه کنیم، یک نظمی در آن می‌بینیم که یک ذره و یک سر سوزن هم اختلافی پیدا نمی‌کند؛ نه کند می‌شود و نه تند. یعنی همه این ستارگان که در عالم هستند به منزله دانه‌های یک تسبیح یا به منزله کلمات یک قصیده‌اند که در یک نظم معین ریخته شده‌اند. کره زمین در ظرف یک سال با یک حساب معین قطعی که یک دقیقه هم پس و پیش ندارد، مدار خودش به دور خورشید را طی می‌کند، و حرکت شبانه روزی آن که به دور خودش می‌چرخد نیز همین طور است. هر ستاره‌ای در هر مداری در یک نظام معین حرکت می‌کند، به طوری که هرکدام از آنها یک مقام معلوم و یک موضع و مدار مشخص دارند.

وَ اِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ. و آنگاه که دریاها تفجیر شوند. لغت «تفجیر» و «فجر» و امثال اینها، همه مفهوم شکفته شدن و شکافته شدن دارند، ولی نه صرف شکافته شدن، بلکه شکافته شدن در حالی که یک چیزی از آن بیرون می‌آید. مثل این که در مورد نهرها و چشمه‌ها و قناتها گفته می‌شود که این سرچشمه زمین تفجیر شد و از آن چشمه بیرون آمد یعنی دهان باز کرد و آب از آن جوشید. در اینجا تعبیر قرآن راجع به همه دریاهاست. بسیاری از دریاها و اقیانوسها ـ بالخصوص دریاها و دریاچه‌ها ـ در میان آنها حائلهایی از زمین و خشکی حکمفرماست. می‌فرماید: در اثر حوادث تند و زلازلی که در زمین رخ می‌دهد، این دریاها همه تکه پاره می‌شوند به طوری که همه با یکدیگر مخلوط

[١] . جای هر كلمه‌ای در هر بيتی و هر مصراعی مشخص است و اگر شما اين كلمات را درهم بريزيد، ديگر اينقصيده، قصيده نيست.