حال، این مؤمنین چه گناهی مرتکب شده بودند که از نظر اینها مستحق چنین عذاب و شکنجه‌ای بودند؟ قرآن می‌فرماید: یک گناه، و آن اینکه به اللهِ عزیزِ حمید که هم محمود و هم حامد است[١] ایمان آورده بودند[٢] . می‌فرماید: و کراهت نورزیدند از اینها به هیچ موجبی الّا اینکه ایمان به اللهِ عزیزِ حمید داشتند؛ خدایی که مُلک آسمان و زمین از آنِ اوست و خدا بر همه چیز شاهد و حاضر و ناظر است.

اینجا قرآن بیش از این توضیح نمی‌دهد؛ همین قدر اشاره می‌کند که در گذشته جریانی بوده که مردمی مؤمن را به گناه اینکه ایمان دارند در گودال آتش می‌ریختند و خود می‌نشستند و تماشا می‌کردند و از این عمل ننگین خود لذت می‌بردند. بعد قرآن داستان مسلمانهای مکه را ذکر می‌کند که به وضع رقت‌باری شکنجه می‌شدند: اِنَّ الَّذینَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنینَ وَ الْمُؤْمِناتِ ثُمَّ لَمْ یتوبوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ وَ لَهُمْ عَذابُ الْحَریقِ.

قضیه اصحاب اُخْدود

عرض کردم که قرآن در این زمینه که اصحاب اخدود و این ستمگرها چه کسانی بوده‌اند و آن ستم شده‌ها چه کسانی بوده‌اند، توضیحی نمی‌دهد.

[١] . محمود است، يعنی بايد او را ستايش كرد، و حامد است، يعنی او نيز شاكر و سپاسگزار اعمال بندگان خودشاست.

[٢] . نظير اين آيه، آيه‌ای است در سوره حج، آنجا كه راجع به مؤمنين صدر اسلام می‌فرمايد: اُذِنَ لِلَّذينَ يُقاتَلونَبِاَنَّهُمْ ظُلِموا وَ اِنَّ اللهَ عَلی نَصْرِهِمْ لَقَديرٌ. الَّذينَ اُخْرِجوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ اِلّا اَنْ يَقولوا رَبُّنَا اللهُ (حج / ٣٩ و٤٠). اولين آيه‌ای است كه در آن اجازه جهاد به مسلمين داده شده. می‌فرمايد: اجازه داده شد به مردمی كهديگران به جنگشان آمده‌اند، كه از خودشان دفاع كنند (به مظلوم اجازه دفاع داده شده) و خدا بر ياری كردناينها قادر است؛ مسلمانانی كه آنها را به ناحق از شهر و ديارشان اخراج كردند به اين گناه كه گفتند پروردگار ماالله است و ما غير از خدا هيچ حقيقتی و هيچ كسی را پرستش نمی‌كنيم.