در آیاتی که از قُتِلَ الاِْنْسانُ ما اَکفَرَهُ شروع می‌شود، مراد از «انسان» انسان به طور عام است، نه این که اشاره به یک انسان خاص باشد[١] یا این که فرد فرد انسان بدون استثنا مراد باشد. در حقیقتْ مقصود، نوع انسان است و در این آیات مطالبی گفته شده که مربوط به نوع انسان است. مثل این که بگوییم: انسان چنین است، یعنی نوعا انسانها اینچنین هستند.

قُتِلَ الاِْنْسانُ ما اَکفَرَهُ کشته باد انسان، چقدر کافر است! نعمتی که خدا به او می‌دهد، قدر آن را نمی‌شناسد. ]این [شامل همه نعمتهاست، هم نعمتهای معنوی رسالت و قرآن و وحی و غیره که در آیات قبل ذکر فرمود و هم نعمتهای دیگر که از اینجا شروع به ذکرشان می‌کند. می‌فرماید: مِنْ اَی شَیءٍ خَلَقَهُ انسان به خودش فکر کند و ببیند خدا او را از چه چیزی آفریده است؟ جواب می‌دهد : مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ خدا او را از نطفه آفرید، از یک آب کثیف عَفِن. امیرالمؤمنین جمله‌ای دارند که مفهومش این است که انسان اگر انسانیت خودش[٢] و معنویت خودش را گم کند و خودش را فقط همین تن بشناسد، دیگر چه ارزشی برای او باقی می‌ماند؟! فرمود: ما لاِبْنِ آدَمَ وَ الْفَخْرِ: اَوَّلُهُ نُطْفَةٌ، وَ اخِرُهُ جیفَةٌ، لا یرْزُقُ نَفْسَهُ، وَ لا یدْفَعُ حَتْفَهُ[٣] . فَقَدَّرَهُ بعد او را اندازه‌گیری کرد؛ یعنی جهازات بدنش و جهازات روحی و معنوی‌اش را اندازه‌گیری کرد. ثُمَّ السَّبیلَ یسَّرَهُ بعد که به این دنیا آمد، برای او راهی را میسّر و آسان کرد؛ یعنی برای او راهی قرار داد و آن راه را میسّر و آسان کرد و او را در آن راه راهنمایی کرد تا حرکت کند. ثُمَّ

[١] . يعنی انسان عهدی و معيّن مقصود نيست.

[٢] . يعنی روحش و آنچه كه به آن مربوط است.

[٣] . نهج‌البلاغه، حكمت ٤٥٤. ]پسر آدم را چه با فخر و نازيدن، كه اولِ او منی و آخرِ او مردار بدبوست، نه خودرا روزی می‌دهد و نه مرگ خويش را دفع می‌نمايد.[