چشمش را هم به بهشت نینداخته و همیشه چشمش به خدا بوده و بس). گاهی یک چاشنی‌ای در آشامیدنی (رحیق) این اهل الآخره وجود دارد. ولی مقربین خودشان همیشه از آن سرچشمه (تسنیم) می‌نوشند و از غیر آن نمی‌نوشند.

در سوره هَلْ اَتی هم فرمود: عَینآ یشْرَبُ بِها عِبادُ اللهِ یفَجِّرونَها تَفْجیرآ[١] ، و بعد از چند آیه می‌فرماید: وَ سَقیهُمْ رَبُّهُمْ شَرابآ طَهورآ[٢] پروردگار آنها به آنها آشامیدنی‌ای آشامانید که طهور بود (یعنی پاک کننده بود و آنها را از همه چیز پاک کرد).

آیات قرآن و روایات، منشأ اصطلاحات اهل عرفان

همین آیات، منشأ اصطلاحات اهل عرفان شده که معنویت را با می و معشوق و جام و امثال اینها تعبیر می‌کنند. در کلمات امیرالمؤمنین، کلمات ائمه و دعاها نیز زیاد داریم که مقامات معنوی با الفاظ شراب و مشروب و خمر و امثال اینها بیان شده باشد. مثلا در نهج‌البلاغه تعبیر حضرت راجع به مردمی که در زمان حضرت حجت هستند و در آن وقت به یک حدّ کمال عقلانی و فکری می‌رسند، این است: وَ یغْبَقونَ کأْسَ الْحِکمَةِ بَعْدَ الصَّبوحِ. (صبوحْ[٣] جام صبحانه را می‌گویند و غبوقْ جام شبانه.) حضرت می‌فرماید: «آنها جامهای صبوح حکمت را بعد از جامهای غبوق می‌نوشند؛ شب جام می‌نوشند و صبح جام می‌نوشند.» از همین جامهایی تعبیر کرده که در مورد شراب می‌گویند، چون صبوح و غبوق را

[١] . انسان / ٦.

[٢] . انسان / ٢١.

[٣] . اصطلاح عربی است كه بعد در زبان فارسی هم آمده. حافظ می‌گويد :می صبوح و شكر خواب صبحدم تا چندبه ورد نيم شبی كوش و گريه سحری