مجموع جریانهایی از قبیل ریزش باران و آمادگی خاص زمین و روییدن انواع گیاهها، سبزیها، میوه‌ها و غذاها، با خلقت انسان رابطه دارد یعنی نمایانگر یک تدبیر عمومی در کار عالم است، و از همه اینها این نتیجه گرفته می‌شود که خلقت انسان عبث نیست و انسان به خود واگذاشته‌شده نیست. پس اعمال و کردارهای انسان نهایت و پایانی دارد و انسان به نتیجه اعمال خوب و بد خود می‌رسد.

ولی در روایات ما برای آیه فَلْینْظُرِ الاِْنْسانُ اِلی طَعامِهِ معنی دیگری هم ذکر کرده‌اند که البته این معنی دوم با معنی اول متضاد نیست. معنی این که قرآن ظاهری دارد و باطنی این که شنیده‌ایم قرآن ظاهری دارد و باطنی و باطنِ باطنی، به این معنی است که یک آیه در آنِ واحد می‌تواند به چند معنی نظر داشته باشد؛ ولی نه معانی بی‌رابطه با یکدیگر، بلکه معانی‌ای که نسبت آنها با هم نسبت ظاهر یک شیء با باطن همان شیء است؛ یعنی یک سلسله معانی که در طول یکدیگرند نه در عرض یکدیگر. علمای اصول در باب «استعمال لفظ در بیشتر از یک معنی» بحثی دارند، که آن بحث در اینجا مقصود نیست. بلکه مقصود از ظاهر و باطن در اینجا دو معنی است که در طول یکدیگرند، نه دو معنی متضاد و در عرض یکدیگر، و در واقع همان معنی اول را تعمیم و گسترش داده‌ایم به گونه‌ای که شامل معنی دوم هم می‌شود.

حال در مورد آیه مورد بحث می‌گوییم: معنی ظاهر آیه این است که «ای انسان! در غذایی که از طبیعت می‌گیری و می‌خوری، فکر و دقت کن» و معنی‌ای که ائمه : این آیه را به آن تفسیر کرده‌اند و در واقع یک درجه از باطن آیه را بیان کرده‌اند این است که «ای انسان! در آنچه