بعد از اینکه با این تشبیه و تمثیل مطلب بیان شد، با یک تنظیر[١] از وجود خود انسان باز بر همین موضوع قیامت و معاد استدلال می‌فرماید. فَلْینْظُرِ الاِْنْسانُ مِمَّ خُلِقَ. این انسان اگر نمی‌خواهد از این طلوع و غروب‌ها به طلوع و غروب خودش پی ببرد، از مراحل گذشته زندگی خودش که می‌تواند چیز بفهمد. به گذشته خودت نگاهی کن تا وقتی خدای متعال در کتاب آسمانی، آینده‌ات را بیان می‌کند، استبعاد نکنی و به نظرت عجیب نیاید. این انسان در این احسن التقویم که وقتی روی زمین می‌آید بزرگترین کتاب الهی است[٢] و عالَم اکبر است[٣] ، چه بوده و از کجا شروع شده؟ وقتی ببینید انسان از کجا شروع شده و تا اینجا رسیده و وقتی به قدرت آن قادری که چنین سازنده و آورنده و حرکت دهنده و سیر دهنده است پی بردید، دیگر مسئله معاد به نظرتان عجیب نمی‌آید.

فَلْینْظُرِ الاِْنْسانُ مِمَّ خُلِقَ. انسان دقت کند از چه آفریده شده است. خُلِقَ مِنْ ماءٍ دافِقٍ. آفریده شده از آبی جهنده (مقصود نطفه و منی است). بعد می‌فرماید: یخْرُجُ مِنْ بَینِ الصُّلْبِ وَ التَّرائِبِ. بیرون می‌آید از میان صلب (مهره پشت) و ترائب (استخوانهای نرم سینه).

مرجع ضمیر «یخرج» چیست؟

در اینکه ضمیر «یخرج» به چه چیزی برمی‌گردد[٤] اقوالی گفته شده. یکی از احتمالاتی که مفسرین در این زمینه داده‌اند این است که ضمیر «

[١] . ]يعنی نظير آوردن.[

[٢] . وَ اَنْتَ الْكِتابُ الْمُبينُ الَّذی بِـاَحْـرُفِـهِ يَظْهَـرُ الْـمُـضْمَـرُ

[٣] . اَتَـزْعَمُ اَنَّـكَ جِـرْمٌ صَغيـرٌ وَ فيكَ انْطَوَی الْعالَـمُ الاَْكْبَرُ

[٤] . يعنی در اينكه چه چيزی از بين صلب و ترائب بيرون می‌آيد.