راه چیز دیگری نیست و این راه، راهی است که خدا آن را برای انسان میسّر و مسهّل کرده؛ آسان کرده. و این همان مطلبی است که به مسئله فطرت و مسئله هدایت اشاره دارد. روحِ «ثُمَّ السَّبیلَ یسَّرَهُ» این است که خدا انسان را به این عالم آورد و بعد او را هدایت کرد. کأ نّه تمام زندگی انسان یک مسیر و یک دالان در دنیا بیشتر نیست، که از اول که انسان وارد این دالان می‌شود به او می‌گویند: از اینجا برو؛ بعد چنین می‌شود، چنان می‌شود؛ از آنجا باید بیرون بیایی[١] . از ابتدا که آدم وارد این دالان می‌شود ـ که یک دالان بیشتر نیست و برای انسان فقط یک معبر است ـ خدا او را هدایت کرده که از کجا برود و از کجا نرود؛ از این طرف برود و از آن طرف نرود، راه مستقیم چیست و راه غیرمستقیم چیست. این «ثُمَّ السَّبیلَ یسَّرَهُ» اشاره به این مطلب است، که تفسیرش را برای هفته دیگر می‌گذاریم، ان‌شاءالله.

امام جواد (ع) و سیاست خلفای عباسی

امشب شب بیست و نهم ذی‌القعده و شب آخر ماه ذی‌القعدة الحرام، شب وفات حضرت امام جواد (ع) است. امام جواد از ائمه‌ای هستند که خیلی زود شهید شدند؛ یعنی ٢٥ سال بیشتر از سن مبارکشان نگذشته بود که شهید شدند و بعد از پدر بزرگوارشان حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) ایشان عمر زیادی در دنیا نکردند.

سیاست خلفای عباسی با سیاست امویها فرق داشت. امویها

[١] . اين سفر تابستان كه ما رفتيم لندن ]برای معالجه علامه طباطبايی،[ موقع پياده شدن از هواپيما، هيچ پله‌اینبود كه بياييم روی زمين، از اول وارد يك دالان طولانی شديم كه پيچ هم می‌خورد.