شخص متذکر می‌شود، چنین کاری نمی‌کردی. این یک فضیلت است و برای مردی از بنی‌امیه ـ که می‌گویند عثمان بوده ـ خیلی زیاد است. اگر می‌گفتند: یکی از صحابه بزرگ مثل سلمان چنین کاری کرد، این قابل قبول بود که خدای متعال او را این گونه ادب کند که «تو چه می‌دانی؟! چرا غافل بودی؟! شاید این آدم یک سود معنوی ببرد.» یعنی تو خودت می‌دانی که اگر سود معنوی ببرد، باید حتما پیغمبر با او صحبت کند. این حرف را به کسی می‌گویند که در این راه باشد. ولی خدا هیچ وقت درباره ابوسفیان (که از بیخ با همه این حرفها مخالف است) نمی‌گوید: وَ ما یدْریک لَعَلَّهُ یزَّکی. اَوْ یذَّکرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّکری.

البته من نمی‌خواهم به طور قطع بگویم که این آیات در مورد چه کسی نازل شده. فقط می‌خواستم به این مقدار عرض کنم که اگر عتابِ آیه را این طور معنی کنیم که تو به فقرا توجه نداری و فقط چشمت به اغنیاست، البته چنین چیزی نسبت به پیغمبر اکرم محال است؛ کسی که اینچنین باشد، پیغمبر نیست. ولی یک وقت مطلب طور دیگری است. پیغمبر در کار پیغمبری خودش، در کارهای لِلّه و فی‌اللّه خودش، تدبیری اندیشیده و خدای متعال در مورد همین تدبیر فی‌اللّه و لِلّه که صددرصد هم الهی است او را مورد عتاب قرار می‌دهد و یک نوع کار لِلّه و فی‌اللّه دیگری به او پیشنهاد می‌کند[١] . این، دو مسئله‌ای بود که می‌خواستیم در مورد آیات قبل بیان کنیم.

[١] . سؤال : مثل اين كه به كسی بگويند: «از شما انتظار نداشتيم كه چنين كاری بكنيد.»استاد : بلكه نظير اين است كه بگويند: «ما از شما بيش از اين انتظار داشتيم». آنهم در يك سطح بالايی، يعنی دريك كاری كه تازه خود آن كار هم خيلی عالی است.