اسلام نوشته بود، مقالاتی به همان زبان فرانسه نوشت که فوق‌العاده عالی از فرهنگ اسلامی مایه می‌گیرد و در روزنامه‌های صد سال پیش فرانسه منتشر شد. بعد، در مدتی که در ایران بود خیلی از ناحیه مردم و حتی از ناحیه روحانیین زمان خودش ناراحتی کشید[١] ، لااقل در این حد که به دعوتهایش ترتیب اثر زیادی ندادند. ولی در عین حال در کلماتش حتی یک کلمه علیه روحانیین حرف نزده و همیشه کوشیده با احترام آنها را بیدار کند. نامه‌ای به میرزای شیرازی نوشته و نامه متحدالمآل مانندی نیز به همه علمای بزرگ و درجه اول ایران نوشته که این نامه‌ها تاریخی است. در تمام نامه‌هایش فکرش این بود که اگر این کشور بخواهد اصلاح شود، به دست شما اصلاح خواهد شد و شما باید بیدار شوید[٢] . به خودش نمی‌اندیشید که آیا به او خوبی کرده‌اند یا نه. با این اوصاف، دیگر نمی‌توانیم بگوییم که این شخص از طرف دشمنهای ملت اسلام تغذیه می‌شد، دشمن ملت اسلام که ملت اسلام را بیدار نمی‌کند.

قرآن می‌گوید: اِنْ هُوَ اِلّا ذِکرٌ لِلْعالَمینَ. این قرآن مایه بیداری تمام جهانیان است. اگر شیطان، مخلوقی باشد که وقتی بر انسانی مسلط شد نتیجه‌اش بیداری مردم باشد، پس دیگر شیطان، شیطانِ رجیمِ رانده شده از درگاه خدا نیست.

در سوره «ص» همین جمله در آیه ما قبل آخر ذکر می‌شود، می‌فرماید: اِنْ هُوَ اِلّا ذِکرٌ لِلْعالَمینَ. قرآن جز مایه یادآوری و بیداری همه

[١] . ايرانِ آن وقت با الان خيلی فرق داشت، الان مردم خيلی بيدارترند.

[٢] . از طرف ديگر اطلاعش بر اوضاع جغرافيا و اقتصاد و منابع و معادن ايرانِ آن روز انسان را به حيرتمی‌اندازد.