سوگند به شب، آنگاه که پشت کرده و می‌رود، یعنی نیمه دوم شب و سحرگاه. مکرر دیده‌ایم که قرآن برای سپیده دم و سحرگاه در اوقات شبانه‌روز، اهمیت خاصی قائل است و بارها به سحرگاه یعنی آخر شب ]قسم خورده است.[ در سوره «یا ایها المدّثّر» می‌فرماید: وَ اللَّیلِ اِذا اَدْبَرَ[١] . سوگند به شب، آنگاه که پشت کرده است. نیمه دوم شب آن وقتی

است که اهل حال و آنهایی که اهل راز و نیاز با معبود خود هستند، در آن وقت حرکت می‌کنند و با خدای خویش راز ونیاز می‌کنند. بعد می‌فرماید: وَ الصُّبْحِ اِذا تَنَفَّسَ. سوگند به سپیده دم، آنگاه که نفس می‌کشد. قرآن دمیدن صبح را به تنفس تشبیه کرده، مثل این که افق لبش را باز کرده که نفس بکشد.

در ادامه می‌فرماید: اِنَّهُ لَقَوْلُ رَسولٍ کریمٍ. یعنی این که من گفتم عَلِمَتْ نَفْسٌ ما اَحْضَرَتْ با آن مقدمات و قَسَمهایی که ذکر کردم، همه اینها خیال نکنید که سخن من است، بلکه اینها گفته فرستاده‌ای است بزرگوار که از ناحیه خدا آمده است و من از ناحیه او بازگو می‌کنم، و این فرستاده همان روح‌الامین (جبرئیل امین) است.

اِنَّهُ لَقَوْلُ رَسولٍ کریمٍ. همانا که این قرآن (یا این قسمت از قرآن) گفته فرستاده‌ای است بزرگوار. ذی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکینٍ. این فرستاده پروردگار، صاحبِ نیرو و قدرت است، مَلَک است و مَلَک بزرگی است. عرض کرده‌ایم که «مَلَک» از مادّه «مَلَک یمْلِک» است که مفهوم قدرت دارد. به «ملائکه» از آن جهت «ملائکه» گفته می‌شود که خدای تعالی آنها را مظهر اراده و قدرت خودش قرار داده. البته آنها در این جهت مختلف هستند؛ بعضی از آنها اگر به اذن خدا اراده کنند، عالم را کن فیکون

[١] . مدّثّر / ٣٣.