آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧
طور سیلآسا و دائم بر روی زمین آب میریخته. کره زمین که بعد از سرد شدن، بیشتر به صورت سنگهای خاصی بوده[١] ، در اثر سالها و شاید میلیونها سال ریزش متوالی آب به این حالت درآمده است. در آیه «ثُمَّ شَقَقْنَا الاَْرْضَ شَقّآ» نیز مقصود شکافهایی است که در اثر این ریزشها پیدا شده، به صورتی که مثلا یک قسمت درّه شده و قسمت دیگری کوه، و خلاصه زمین به وضعهای خاصی درآمده است[٢] .
ولی تقریبا عموم مفسرین، این ریزش را به همین ریزش بارانهای متوالی ـ که الآن هم هست ـ حمل کردهاند.
فَاَنْبَتْنا فیها حَبّآ. در زمین دانه رویاندیم. اشاره است به چیزهایی که به صورت دانه در زمین به وجود میآید مثل گندم، جو، نخود و عدس.
وَ عِنَبآ وَ قَضْبآ. و انگور را و قضب را. در این آیه انگور را به اسم خاص ذکر کرده است با این که در آیات بعد میوه به طور کلی خواهد آمد. «قضب» یعنی سبزی به طور کلی[٣] . بعضی گفتهاند: مقصود از «قضب» فقط سبزیهایی است که هرچند بار که درو شود باز خودش میروید، مثل تره. وَ زَیتونآ وَ نَخْلا. و درخت زیتون و درخت خرما را. وَ حَدائِقَ غُلْبآ. و باغستانها و باغهای مملوّ از درختهای بسیار عظیم و ستبر را. وَ فاکهَةً وَ اَبـّآ. و میوه (به طور کلی) و روییدنیهایی که خوردنی برای حیوانات است نه انسان.
[١] . در آن موقع به صورت خاك نبوده.
[٢] . بنا بر اين تفسير، معنی آيه فَأنْبَتْنا فيها حَبّآ چنين میشود: بعد از مدتها كه از اين دورهها گذشت، برای اولينبار، ما موجود زنده يعنی گياهان را در زمين رويانديم.
[٣] . نمیدانم چرا بعضی، «قضب» را به «خرما» ترجمه كردهاند. قطعا «خرما» صحيح نيست؛ يعنی هيچ مفسری وهيچ ]كتاب[ لغتی كلمه «قضب» را به «خرما» معنی نكرده است. شايد اشتباه از كتابت باشد.