این آیات اشاره است به وضع کفار و مخالفین و منافقین. می‌فرماید: اینها مکر می‌کنند مکر کردنی؛ یعنی برای مبارزه با تو و قرآنِ تو و برای خاموش کردن نور خدا، چه مکرها و نیرنگها و حقّه‌هایی به کار می‌برند! (اشاره است به نیرنگهایی که اینها زدند از قبیل تطمیع و تهدید و توسل به عواطف امثال ابوطالب و تصمیم به کشتن پیغمبر و سخت‌گیریها و محصور کردن در شِعب ابی‌طالب و تعذیب اصحاب پیغمبر.)

مکر و خدعه خدا

خدا می‌فرماید: من هم مکر خود را به کار می‌برم. در قرآن این تعبیر زیاد آمده است که مردمی با خدا خدعه می‌کنند، ولی خدا آنها را فریب می‌دهد. می‌فرماید: اِنَّ الْمُنافِقینَ یخادِعونَ اللهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ[١] . در بعضی تعبیرات دیگر این گونه آمده است: یخادِعونَ اللهَ وَ الَّذینَ امَنوا وَ ما یخْدَعونَ اِلّا اَنْفُسَهُمْ وَ ما یشْعُرونَ[٢] . در مقام فریب دادن خدا بر می‌آیند ولی نمی‌دانند که خودشان را فریب می‌دهند؛ یعنی همین کار خودشان فریب خودشان است. این آیه[٣] (و امثال این آیه) آیات قبلی[٤] را تفسیر می‌کنند و معنای خیلی لطیفی به دست می‌آید که آن معنا این است: اینها خدعه می‌کنند و فریب به کار می‌برند ولی خدعه خدا با آنها این است که همین خدعه خودشان علیه خودشان تمام می‌شود؛ یعنی همین خداگول‌زنی‌ها، خودْگول‌زنی است.

[١] . نساء / ١٤٢.

[٢] . بقره / ٩.

[٣] . ]بقره / ٩.[

[٤] . ]نساء / ١٤٢ و آيات آخر طارق.[