آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٤
توضیح معنای «طَبَقآ عَنْ طَبَقٍ»
این کلمه «حالی بعد از حالی» درست مطلب را تفهیم نمیکند و باید کمی توضیح بدهم. در اینجا مقصود این است که شما انسانها نشئهها و عالمها و مراحل و منازلی را بعد از این، یکی پس از دیگری طی خواهید کرد. این مراحل و منازل با کلمه «طَبَق» ذکر شده؛ یعنی مراحلی که با یکدیگر متطابق هستند. گاهی منازلی که انسان طی میکند میان آنها هیچ شباهتی وجود ندارد. مثل اینکه انسان با هواپیما اول برود به اروپا و بعد، از آنجا یکمرتبه برود به آفریقا؛ یعنی از میان مردمی با یک سلسله روحیات و اخلاق و عادات و آداب و سنن و با یک رنگ و شکل و زبان خاص یکمرتبه برود در میان مردم دیگری که همه چیزشان مغایر با اینهاست و هیچ شباهتی میانشان وجود ندارد. ولی گاهی انسان منزلی را بعد از منزلی طی میکند در حالی که این منازل با یکدیگر متطابق و متشابهاند، گرچه یکی از دیگری کاملتر و بالاتر و شدیدتر است. مثل اینکه انسان اول به یکی از کشورهایی که به اصطلاح متمدن هستند برود و بعد به کشور دیگری برود که درجه عالیتر و بالاتری از همین تمدن را دارد[١] .
عوالم بعد از این عالم برای انسان کاملا شناختنی نیست؛ چون تا انسان نرود نمیتواند آنجا را بشناسد. همین قدر قرآن میفرماید: شما وارد عالمهایی خواهید شد (عالمی بعد از عالمی) که میان این عوالم یک نوع تشابه و تطابقی وجود دارد؛ حتی میان آن عوالم و عالم دنیا هم تشابه و تطابق وجود دارد منتها به این صورت که طبق گفته اولیای دین آنچه را که انسان در این دنیا عمل کرده بوده است، در آن جهان میبیند ولی در شکل و صورت دیگری؛ همان را با یک وضع و حالت دیگری
[١] . مثلا اگر مغازه خاصی در كشور اول میبيند، در اينجا همان را با يك وسعت و گستردگی بيشتری میبيند.