کتابٌ مَرْقومٌ. نوشته‌ای روشن و بی‌ابهام به طوری که هر کسی آنجا برود مکتوب خودش را (یعنی اعمال خودش را) واضح و روشن می‌بیند. وَیلٌ یوْمَئِذٍ لِلْمُکذِّبینَ. الَّذینَ یکذِّبونَ بِیوْمِ الدّینِ. وای در این روز بر کسانی که چنین روزی را دروغ پنداشتند! باز اشاره به همین مطفّفین است که در عمل، این روز را دروغ دانسته‌اند. شامل فجّار مسلمین هم می‌شود (چون اصلا بحث روی فجّار است). البته شامل کفارِ مطفّف هم به طریق اولی می‌شود.

وَ ما یکذِّبُ بِهِ اِلّا کلُّ مُعْتَدٍ اَثیمٍ. اِذا تُتْلی عَلَیهِ ایاتُنا قالَ اَساطیرُ الاَْوَّلینَ. کلّا بَلْ رانَ عَلی قُلوبِهِمْ ما کانوا یکسِبونَ. کلّا اِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ یوْمَئِذٍ لَ مَحْجوبونَ.

این چهار آیه مجموعا مطلبی را بیان می‌فرماید که جزو اصول معارف قرآن است و در آیات زیادی آمده است[١] و آن این است که تکذیبها و تصدیقها همیشه ریشه فکری و اعتقادی ندارد.

انسان خیال می‌کند که تکذیب و تصدیقش همیشه ریشه فکری و اعتقادی محض دارد، یعنی اگر به چیزی گرایش دارد قبلا فکر کرده و مثل یک مسئله ریاضی نتیجه‌گیری کرده که اینچنین است، و اگر رد می‌کند قبلا درست و بی‌طرفانه فکر کرده و دیده که نمی‌تواند قبول کند و بعد رد کرده، در صورتی که این طور نیست و گاهی بلکه غالبا این گونه است که انسان اول گرایش پیدا می‌کند و بعد برایش منطقی می‌سازد[٢] ؛ یعنی بسیاری از حرفهای انسان توجیهاتی است که به صورت عقیده بیان می‌شود و در

[١] . در همين جلسه هم شايد مكرر راجع به آن بحث شده است.

[٢] . اين نكته، خيلی اساسی است.