روايت كرده‌اند و اين حديث عبد اللّٰه بن حنظلة بن ابى عامر غسيل الملائكة روايت كرد كه خداى تعالى عند [١]هر نمازى وضو واجب كرد در ابتداى اسلام آنگه منسوخ كرد آن را به استحباب مسواك كردن.

و بريدة الأسلمىّ روايت كرد كه رسول-عليه السّلام-عند هر نمازى وضو تازه كردى تا به آن سال كه فتح مكّه كرد آن سال چند نماز به يك وضو كرد.عمر خطاب گفت يا رسول‌اللّٰه هرگز چنين نكردى.گفت قصد كردم تا مردمان بدانند كه وضو كردن عند هر نمازى واجب نيست.

علىّ بن الحسين المغربىّ گفت:معنى قمتم عزمتم است و قيام در آيت به معنى عزم است و شاعر گفت رشيد را:

ما قاسم دون الفتى ابن امّه و قد رضيناه فقم فسمّه
رشيد گفت به اعرابى راضى نه‌اى به آن‌كه عقد كار او نشسته كنيم تا ما را قيام فرمودى گفت:قيام عزم لا قيام جسم.و قال حريم [٢]الهمدانىّ:

فحدّثت نفسي انّها او خيالها اتانا عشاء حين قمنا لنهجعا
اى حين عزمنا للهجوع.

و بعضى دگر گفتند:مراد به آيت اعلام رسول است-عليه السّلام-به آن‌كه وضو بر او واجب نيست[الّا آنگه كه نماز خواهد كردن و اما پيش از آن واجب نيست [٣]چه بعضى مردمان گمان بردند [٤]كه عند هر فعلى كه ابتدا خواهند كردن وضو بايد كردن،خداى تعالى به اين آيت بيان كرد كه آن واجب نيست الّا عند نماز تا در خبر آوردند كه اگر كسى بر وضو نبودى كسى او را سلام كردى جواب ندادى تا وضو باز نكردى حقّ تعالى اين حكم منسوخ كرد به تخفيف،قوله: فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ ، رويها [٥]بشوى [٦]و حدّ [٧]غسل اجراء الماء على العضو باشد،آب بر عضو روان كردن در حال اختيار و فراخى چنان كه سايل شود از او،در حال عذر و ضيق مثل الدّهن شرعا

[١] .مر:در.

[٢] .مر:جرير.

[٣] .اساس،مت:ندارد،از وز افزوده شد.

[٤] .لت:برند.

[٥] .لب:رويهاى.

[٦] .تب،مر،لت:بشوييد.

[٧] .وز:جمله.