روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧٣ - ترجمه

فَمَنَّ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ ،خداى بر شما منّت نهاد به تقويت شما تا ممكّن شدى [١]و اسلام ظاهر بكردى [٢]اين قول سعيد جبير است.

مغربى گفت: كَذٰلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ ،شما پيش از اين هم چون او بودى [٣]آحاد و أذلاّء،يك‌يك بى‌يار و ناصر،هركس شما را ديدى بر شما ظفر يافتى،فمنّ اللّٰه عليكم بأن كثّركم و اظهركم على المشركين.سدّى گفت:تاب اللّٰه عليكم، خداى تعالى توبۀ شما را بپذيرفت.

فَتَبَيَّنُوا ،نيك بدانى [٤]تا تثبّت كنى [٥]و تأنّى به جاى آرى [٦].و در آيت دليل نيست بر آنكه ايمان قول به زبان باشد،براى آن‌كه حكم اسلام از تبقيه و حقن الدّماء و الأموال به اسلام باشد و بر ايمان ثواب باشد،و ايمان به دل باشد و اسلام به جوارح.و نيز در آيت تمسّك نيست مجبّره را براى آن‌كه خداى [٧]گفت: فَمَنَّ اللّٰهُ عَلَيْكُمْ ،براى آن‌كه اين منّت بر قول بيشتر مفسّران بر اعزاز و اظهار و اكثار است،و بر قول ابن زيد كه گفت:منّت به اسلام است،مراد آن است كه به الطاف و توفيق و اقدار [٨]و تمكين و ازاحت علّت و نصب ادلّه و اسبابى كه در تكليف تعلّق دارد به خداى تعالى تا بنده ايمان آرد و بر ايمان ثبات كند.

إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِيراً ،كه خداى تعالى به هرچه شما مى‌كنى [٩]از خير و شر عالم است بر او هيچ پوشيده نيست.و ابو جعفر من طريق النّهروانىّ خوانده است:«مؤمنا» [١٠]به فتح«ميم»دوم على انّه مفعول،و ابو القاسم بلخى اين قرائت روايت كرد از باقر-عليه السّلام-و معنى آن باشد كه:آن‌كس كه به امان به شما آيد و از شما زنهار جويد مگوى [١١]او را كه تو ايمن نه‌اى و ما تو را ايمن نخواهيم كردن،بر اين قرائت اصل كلمه امان باشد [١٢]بر قرائت عامّه از ايمان باشد.