با سر نگيرد.مثل آن‌كه ما گفتيم[و ابو حنيفه هم چنين گفت كه ما گفتيم] [١]جز آن‌كه او گفت:اگر رود نمازش تباه شود،و اگر به طعن و ضرب محتاج باشد هم نماز درست نبود،مثل قول الشافعى نماز را تأخير كند و آنگاه قضا كند.

چون سوارى بيند و گمان برد كه دشمن است نماز خوف بكند،آنگه پيدا شود كه دشمن نيست،مثلا شتر [٢]باشد يا گاو و يا قومى دگر كه[نه] [٣]كافران و دشمنان باشند نمازش درست بود و با سر نبايد گرفتن.و شافعى را دو قول است:يكى چنان كه ما گفتيم،و يكى آن‌كه با سر بايد گرفتن،و اين مذهب ابو حنيفه است.

نماز آدينه بر هيئت نماز خوف روا باشد در شهر و صحرا چون شرايط وجوبش حاصل بود [٤].ابو حنيفه گفت:نماز آدينه روا نباشد الّا در شهر يا در صحرا در مصلى كه نماز عيد كنند،و شافعى گفت:در صحرا به هيچ حال روا نباشد،و جز در شهر روا نبود.

و نماز خوف در سفر و حضر دو ركعت باشد جملۀ نمازها الا نماز شام [٥]كه سه ركعت بود،و اين مذهب عبد اللّٰه عبّاس و حسن بصرى و طاوس،و بعضى اصحاب ما گفتند:نماز خوف در سفر دو شود،امّا در حضر بر حال خود باشد چهار چهار،و اين مذهب جملۀ فقهاست،و قول اول در مذهب درست‌تر است،و مذهب جملۀ فقها و مذهب ما آن است كه:صلات خوف منسوخ نيست،و ابو يوسف و مزنى گفتند:منسوخ است،و ابو يوسف از آن بازآمد و به قول فقها گفت،و [٦]مزنى تنها برخلاف ماند و آن خلاف منقرض است امروز.

قوله: وَ إِذٰا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ ،كلبي روايت كرد از ابو صالح از عبد اللّٰه عبّاس كه او گفت:سبب نزول آيت آن بود كه رسول-عليه السلام-در بعضى غزوات نماز پيشين بكرد بر هيئت آن‌كه هروقت كردى به جماعت،و جملۀ صحابه و لشكر با او نماز بكردند[٣٣٨-]،و دشمن در برابر.چون رسول-عليه السلام-از نماز

[٢] [١] .وز:مثل اشتر.

[٣] .اساس،مت:ندارد،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٤] .همۀ نسخه بدلها-و.

[٥] .مر:مغرب.

[٦] .مر:امّا.