و عليكم. و جماعتى به اين [١]تمسّك كردند در آن‌كه سلام سنّت است و جواب فريضه،براى آن‌كه حق‌تعالى گفت به لفظ امر: فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهٰا أَوْ رُدُّوهٰا ،و ظاهر امر قرآن بر وجوب باشد.

إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ حَسِيباً ،كه خداى تعالى بر همه چيزى حسيب است.گفتند:مراد محاسب و مجازى است،و گفته‌اند:حفيظ است و كفايت‌كننده،و گفته‌اند:كافى است و بسند كار [٢].من قولهم:حسبي كذا،أى كفاني،زجاج گفت معنى او [٣]آن است كه:همه چيز [٤]اندازه [٥]دهد [٦]،و منه قوله:

عَطٰاءً حِسٰاباً [٧] ،أى كافيا.

قوله: اَللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ ،اين«لام»جواب قسمى مضمر است،و تقدير آن است كه:و اللّٰه انّ اللّٰه ليجمعنّكم،خداى شما را جمع كند و حشر كند براى روزى كه در آن روز شكّى نيست،و آن روز قيامت است.و گفتند:اين روز را براى آن روز قيامت خواندند كه مردم از گورها برخيزند،و گفته‌اند:براى آن‌كه پيش خداى بايستند،چنان كه گفت: يَوْمَ يَقُومُ النّٰاسُ لِرَبِّ الْعٰالَمِينَ [٨].و گفته‌اند:من قيام الحقّ،و هو ظهوره،براى آن‌كه حق در اين روز آشكارا شود. لاٰ رَيْبَ فِيهِ ،شك نيست در او.گفته‌اند:ضمير راجع است با روز،يعنى در روز شكّ نيست.[و گفته‌اند:راجع است با مصدر«ليجمعنّكم»،أى في الجمع.و قوله: وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللّٰهِ حَدِيثاً ،استفهامى است به معنى تقرير،و كيست كه] [٩]از خداى راستگيرتر [١٠]است به حديث،و نصب او بر تميز [١١]است،و معنى آن‌كه.هيچ‌كس نيست از خداى

[١] .مر:به آن.

[٢] .آج:پسندكار،مر:پسنديده كار.

[٣] .مر:معنى حسيب.

[٤] .مر:چيزى.

[٥] .تب،آج،لب،مر:به اندازه.

[٦] .مر:دهنده است.

[٧] .سورۀ نبأ(٧٨)آيۀ ٣٦.

[٨] .سورۀ مطفّفين(٨٤)آيۀ ٦.

[٩] .اساس،مت:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[١٠] .كذا:در اساس،وز،مت،تب،مر:راست‌گوتر،آج،لب:راست‌گوى‌تر.

[١١] .تب:تمييز.