روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٣ - ترجمه

و قول سيم [١]آن است كه«خائنة»صفت موصوفى محذوف است يعنى على فرقة و [٢]طائفة او جماعة خائنة،و اين جمله وجوه [٣]نيكوست و محتمل. إِلاّٰ قَلِيلاً مِنْهُمْ ،نصب او بر استثناء است.خداى تعالى [٤]جماعتى را كه اين طريقه و سيرت نداشتند از اين ميانه بيرون آورد و استثنا كرد،و آن جماعتى بودند از ايشان كه [٥]اسلام آوردند چون عبد اللّٰه سلام و جز او. فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ ،خداى تعالى گفت:

عفو بكن ايشان را.و عفو و صفح به يك معنى باشد براى اختلاف لفظ آورد و گفته‌اند صفح بليغتر از عفو است [٦]إِنَّ اللّٰهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ،كه خداى تعالى نكوكاران را دوست دارد.و از جملۀ نكوكارى عفو است از مستحقّ عقوبت.

قتاده گفت:اين منسوخ است بقوله: قٰاتِلُوا الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ [٧]و ابو على گفت منسوخ است بقوله: وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيٰانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلىٰ سَوٰاءٍ [٨].

ابو القاسم بلخى گفت:روا باشد كه اين عفو مشروط بود به شرط توبه و يا قبول جزيه، براى آن‌كه چون جزيه قبول كرده باشد [٩]كس را بر ايشان سبيلى نباشد و اين قول حسن بصرى است و جعفر بن مبشّر و اختيار جرير طبرى است و بر اين قول آيت منسوخ نباشد مخصوص باشد به آنان كه توبه كنند يا جزيه دهند.و قوله: يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عن مواضعه دليل نكند بر آنكه قسوت قلب براى تحريف است،بل آن كلامى مستأنف باشد و يا در موضع حال بود من قوله: لَعَنّٰاهُمْ ،يعنى [١٠]:محرّفين الكلم ناسين حظوظهم تا كسى از او شبهتى [١١]نسازد و تمسّك نكند به او [١٢].

قوله: وَ مِنَ الَّذِينَ قٰالُوا إِنّٰا نَصٰارىٰ ،-الآية.حق‌تعالى چون ذكر جهودان و نقض عهد ايشان بگفت با ذكر ترسايان آمد و گفت از آنان نيز كه دعوى ترسايى مى‌كنند و مى‌گويند ما ترسائيم و اين [١٣]جماعتى‌اند كه در دين ترسايى درست نه‌اند.