روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨٩ - ترجمه
صلّى اللّٰه عليه و على آله-در آن داخل است و اين دليل نكند بر آنكه او متعبّد باشد به شرع ايشان براى آنكه خداى فرموده است او را كه به آن حكم كن ميان ايشان و به نزديك ما حاكم مخيّر است خواهد به كتاب ما حكم كند بر ايشان و خواهد به كتاب ايشان حكم كند.
اگر گويند چگونه گفت اَلنَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا نه ظاهر اين لفظ اقتضاء آن مىكند كه پيغامبرانى باشند كه نه مسلمان باشند گوييم اين دليل الخطاب باشد و آن به نزديك [١]بيشتر اهل علم درست نيست و اين چنان است كه گفت: فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ كَلِمٰاتِهِ [٢]،و اين دليل نكند بر آنكه جز پيغامبر ما به خداى و كلام او مؤمن نيست هم از اين وجه كه دليل الخطاب باشد.
جواب ديگر آن است كه مراد به اسلام در آيت استسلام و انقياد است نه [٣]آن اسلام كه ضدّ كفر باشد و گفتهاند مراد آن است كه آنان كه تن به خداى سپردهاند و خاضع فرمان او شدند و خداى تعالى به اين آيت و اين امر كه كرد رسول را تنبيه كرد جهودان را بر صحّت نبوّت رسول(ع)براى آنكه ايشان دانستند كه محمّد -عليه السّلام-تورات نخوانده است و با آنان كه تورات دانند اختلاط نكرده است.[و از ايشان اقتباس نكرده است] [٤]آنگه از غوامض علوم آن و آياتى و احكامى كه در آنجا هست و پوشيده داشتيد [٥]خبر مىدهد و آنگه بيان مىكند كه شما چه تحريف كردهايد [٦]و بگردانيده و چه بر جاى خود رها كرده [٧]و اين دليل باشد بر آنكه او آنكه [٨]مىگويد از وحى خداى-جلّ جلاله-مىگويد وَ الرَّبّٰانِيُّونَ و عالمانى كه ايشان بصير باشند به حياطت [٩]و سياست كارها و تفسير اين كلمه پيش از اين برفت.
و احبار جمع حبر و آن عالم بود و اشتقاق او از تحبير باشد و آن تحسين بود.
[١] .لت:نزديك.
[٢] .سورۀ الاعراف(٧)آيۀ ١٥٨.
[٣] .اساس،مت:كه،با توجه به فحواى كلام و ضبط ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٤] .اساس.ندارد،با توجه به وز افزوده شد.
[٥] .داشتى/داشتيد.
[٦] .آج،لب:كرده.
[٧] .وز:كردۀ،مر:كردايد،لت:كردهايد.
[٨] .آج،لت:آنگه.
[٩] .اساس،مت:خياطت،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.