باشد براى آن‌كه ايمان عبارتى است از مجموع علومى كه تا مجتمع نشود ايمانش نخوانند [١]و اين جارى مجرى عقل باشد در اين باب،پس ايمان به خداى و پيغمبران پيشين ايمان نباشد بى‌ايمان به رسول ما،و[ايمان به رسول ما] [٢]ايمان نباشد بى‌ايمان به خداى و پيغامبران،و هريكى از آن اعتقاد باشد و علم و معرفت باشد و ايمان نباشد الّا آن‌كه مجموع شود.

وَ الْكِتٰابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلىٰ رَسُولِهِ ،و آن كتاب كه به رسول خود فروفرستاد و آن قرآن است. وَ الْكِتٰابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ ،و آن كتاب كه پيش از آن فروفرستاد [٣]، يعنى تورات و انجيل و كتب اوايل،و جملۀ قرّاء بر فعل مستقيم خواندند نزّل و انزل چنان كه فعل مسند باشد با قديم-جلّ جلاله.

و ابن كثير و ابو عمرو و كسايى«نزّل»و«انزل»خواندند بر فعل ما لم يسمّ فاعله و بر قول آن‌كس كه گفت آيت خطاب با اهل كتاب است،فايدۀ امر به ايمان به كتب مقدّم [٤]آن باشد كه ايشان اگرچه به تورات و انجيل ايمان داشتند به آياتى كه در آن ذكر رسول بود-عليه السّلام-و نعت و صفت و نبوّت او كافر بودند و جحود مى‌كردند،ايمان به آن آيات خواست،و اين هم مجاز باشد اعنى ايمان [٥]به بعضى تورات و انجيل و كفر به بعضى از آن وجه كه بيان كرديم.

و قولى دگر آن است كه آيت خطاب است با جهودان كه به تورات ايمان داشتند و به انجيل و قرآن ايمان نداشتند،خداى تعالى ايشان را امر كرد به آن‌كه به قرآن ايمان آرند،و هو الكتاب الّذي انزل على محمّد و به انجيل ايمان آرند،و هو الكتاب الّذي انزل من قبل،آنگه تهديد كرد كافران را كه به خداى تعالى و [٦]كتابهاى او و پيغمبران او و فرشتگان او ايمان ندارند و بازنمود كه هركه به اينها كافر باشد او ذاهب باشد از ره راست و ره نجات ذهابى دور،و اين آيت اگرچه متوجّه

[١] .اساس:نخواند،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٢] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٣] .اساس:+و آن قرآن است و الكتاب،كه با توجّه به فحواى عبارت و اتّفاق نسخه بدلها زائد تشخيص داده شد.

[٤] .همۀ نسخه بدلها بجز مت:متقدّم.

[٥] .تب،آج،لب،مر،لت+ايشان.

[٦] .آج،لب،لت+به.