روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٣ - ترجمه

آن و مورد اين كلمه تهديد است و وعيد آنان را كه در عهد رسول بودند و تنبيه بر آنكه اگر مطاوعت نكنند به ايشان [١]مانند آن رود.

قوله: وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتٰابِ إِلاّٰ لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ ،«ان»به معنى ماء نافيه است و بيشتر كه آيد الّا در عقب [٢]او باشد كقوله تعالى: إِنِ الْكٰافِرُونَ إِلاّٰ فِي غُرُورٍ [٣]و إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ فِي ضَلاٰلٍ كَبِيرٍ [٤]و مانند اين.

مفسّران و اهل تأويل خلاف كردند در آن‌كه اين هاى ضمير در دو جايگاه باكى [٥]مى‌شود في قوله تعالى: بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ .

حسن و قتاده و ربيع بن انس و ابو مالك و ابن زيد گفتند هر دو راجع است با عيسى-عليه السّلام-و معنى آن است كه هيچ‌كس نبود از جهودان و ترسايان و الّا به [٦]عيسى-عليه السّلام-ايمان آرد پيش ازآن‌كه عيسى بميرد و اين در عهد صاحب الزّمان باشد.چون عيسى از آسمان به زمين آيد [٧]و دجّال را بكشد و بر روى زمين هيچ دين و ملّت نماند الّا دين محمّدى [٨].پس هر جهودى و ترسائى كه در آن روزگار باشد به عيسى ايمان آرد جز كه بر اين قول،آيت مخصوص باشد به جهودان و ترسايان آن روزگار كه آخر زمان بود و اين روايت سعيد جبير [٩]است و عطيّه از عبد اللّٰه عبّاس،و محمّد بن جرير در تفسير اختيار اين قول كرد و علىّ بن ابراهيم در تفسير اصحابان ما اين گفت [١٠].

و ابو هريره روايت كرد از رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله-كه او گفت:

الانبياء اخوة لعلاّت امّهاتهم شتّى و دينهم واحد و انّي اولى النّاس بعيسى بن مريم لأنّه لم يكن بينه و بينى نبىّ و يوشك ان ينزل فيكم ابن مريم حكما عدلا فاذا رايتموه فاعرفوه فانّه رجل تامّ الخلق الى الحمرة و البياض سبط الشّعر كأنّ رأسه يقطر و ان لم يصبه بلل فيكسر الصّليب و يقتل الخنزير و يضع الجزية و يقبض المال و يقاتل النّاس