روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧٣ - ترجمه

قٰالَ قَرِينُهُ :و گويد قرين او.مفسّران[٣٢-پ]گفتند شيطان را[خواست] [١]كه او به قيامت تبرّا كند از اتباع خود [٢]،گويد: رَبَّنٰا مٰا أَطْغَيْتُهُ ؛بار خدايا من او را طاغى نكرده‌ام،او خود ضالّ بود و گمراه و در ضلال بود ظاهر و آشكارا،و گفتند:مراد به قرين فرشته است كه بنده را به قيامت گويد:من از كجا ايمنم كه [٣]اين فرشته زيادتى بر من ننبشته است؟فرشته گويد: رَبَّنٰا مٰا أَطْغَيْتُهُ ؛بار خدايا من بر او طغيانى و ظلمى نكرده‌ام،او خود در ضلال بود،و گفتند:مراد به قرين آن داعى اوست كه او را در دنيا دعوت كرده باشد با كفر و مذاهب باطل،فردا گويد منش اكراه نكردم و طاغى بنكردم [٤]او خود ضال بود.

ايشان در اين مناظره باشند،خداى تعالى گويد: لاٰ تَخْتَصِمُوا لَدَيَّ ، گويد:خصومت مكنيد به نزديك من. وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُمْ بِالْوَعِيدِ ؛و من تقديم كرده‌ام آيات و اخبار متضمّن وعيد را به [٥]شما و اعذار و انذار كرده و حجّت انگيخته.

مٰا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ ؛آن سخن كه من گفته‌ام آن را بدل نكنند [٦]،گفتند آن سخن آن است كه گفت: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ أَجْمَعِينَ [٧]،و گفتند:جملۀ آيات وعيد است،و خبرها كه داد كه هركه كافر شود و فاسق سزاى او دوزخ است الّا كه ايمان آرد و توبه كند و يا من به فضل از او عفو كنم اگر كافر نباشد.

وَ مٰا أَنَا بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِيدِ ؛و من بر بندگان هيچ ظلم نكنم كه ايشان را عقوبتى كنم به جرمى كه ايشان نكرده باشند يا عقوبت بيش از جرم ايشان كنم تا [٨]حقّ ايشان از ايشان بازگيرم و يا ايشان را[٣٣-ر]به ناحق بگيرم [٩].

آنگه گفت:اين آن روز باشد كه ما گوييم دوزخ را كه پر شدى،