بَيْنَهُمٰا بَرْزَخٌ ،از نظر در [٣]دليل. يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجٰانُ ؛علم و معرفت است به حق و صواب، فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ .

وَ لَهُ الْجَوٰارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلاٰمِ ،گفت:و او راست كشتيهاى بزرگ.«المنشئات»،حمزه و عاصم به روايت مفضّل خواندند:المنشئات به كسر «شين»،يعنى آن كشتيها انشاء مى‌كنند رفتن را،و باقى قرّاء«منشئات»خواندند:

به فتح«شين»برآن معنى كه كشتيهاست كرده ساخته[١١٠-ر]مبتدأ،حق‌تعالى هم بر سبيل تنبيه و تذكير نعمت گفت:او راست كشتيها [٤]ساخته مسخّر در دريا به‌مانند كوهها و به قدرت او بر آب روان شده‌اند [٥]، فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ .

كُلُّ مَنْ عَلَيْهٰا فٰانٍ ،آنگه در وعظ گرفت و گفت:هركه بر پشت زمين است فانى شوند [٦]،و مذهب درست آن است كه چون خداى تعالى خواهد كه عالم با فنا برد معنى [٧]بيافريند كه آن را فناء گويند لا فى محلّ تا همۀ موجودات [از] [٨]اجسام و اعراض فانى شوند،امّا اجسام به ضدّيت و اعراض به جارى [مجراى] [٩]ضديّت بر سبيل تبع،لعدم ما يحتاج إليه.و فنا ضدّ جواهر باشد

[١] .آد،كا،گا:يعنى اداء الطّاعة.

[٢] .كا+دريا.

[٣] .گا:و.

[٤] .آد:كشتيهاست مبتدا كرده؛كا،گا:كشتيهاست كرده مبتدا.

[٥] .آج و ديگر نسخه بدلها:شده.

[٦] .آد،كا،گا:شود.

[٧] .اساس ندارد؛با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٨] .آد،گا:تعيّنى.

[٩] .اساس،آج:ندارد،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.