أَزِفَتِ الْآزِفَةُ ،يعنى قيامت نزديك رسيد و آن را جز خداى تعالى كاشف نيست و مظهر و آشكاراكننده و«ها»براى مبالغت است كقولهم رجل راوية للشّعر و نسّابة و علاّمة.قتاده گفت:معنى آن است كه جز خداى ردّ آن [٢]نتواند كردن.و قيل كاشفة،اى كشف يعنى كشف آن به خداى است [٣]و اين اسم فاعل است به معنى مصدر و«ها»در او چنان است كه در مصادر آيد كالعافية و الباقية و الدّاهية.آنگه مشركان عرب را گفت:

أَ فَمِنْ هٰذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ ؛از اين حديث عجب مى‌دارى [٤]؟يعنى از اين قرآن و از او مى‌خندى [٥]و بر او افسوس مى‌كنى [٦]و نمى‌گريى [٧]عند [٨]قرائت و سماع آن. وَ أَنْتُمْ سٰامِدُونَ ،اى غافلون ساهون؛و شما از آن غافلى [٩]و ساهي.

يقال دعنا من سمودك،اى لهوك.و اين [١٠]روايت عوفى و والبى است از عبد اللّه عبّاس،عكرمه گفت:سامدون،اى مغنّون،عند [١١]سماع قرآن غنا گفتندى به اشعار تا مردم را منع كنند [١٢]از سماع آن [١٣].گفت:اين لغت اهل يمن است يقال:

اسمد له.اى تغنّ.كلبى گفت:سامد حزين باشد به زبان اهل طىّ،و اهل يمن گفتند:لاهى باشد.ضحّاك گفت:سامد اشر و بطر باشد.عبد اللّه عبّاس گفت:

شامخين[٨٨-ر]بانوفهم،به رسول-عليه السلام-بگزشتندى [١٤]تكبّركنان، مجاهد گفت:غضابا [١٥]؛خشم زده و اعراض كنند.

[١] .آج+عليهم السلام است.

[٢] .آد،گا:آن را دارد.

[٣] .همۀ نسخه‌ها:به خداى تعلق دارد.

[٤] .آج همۀ نسخه بدلها:مى‌داريد.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:مى‌خنديد.

[٦] .آج،آد،گا:مى‌كنيد؛كا:مى‌داريد.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:نمى‌گرييد.

[٨] .آد،كا:نزد.

[٩] .آج:غافلانيد؛ديگر نسخه بدلها:غافليد.

[١٠] .آد،گا+قرائت.و.

[١١] .آد،كا،گا:نزد.

[١٢] .كا:منع كردندى.

[١٣] .آد،كا،گا:قرآن و.

[١٤] .همۀ نسخه بدلها:بگذشتندى.

[١٥] .اساس:غضبانا،با توجّه كا،گا تصحيح شد.