روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣١

وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ ؛و ما به او نزديكتر باشيم از شما،يعنى به علم و قدرت احوال او بدانيم و بر آنچه خواهيم بر او قادرتر باشيم از شما.

وَ لٰكِنْ لاٰ تُبْصِرُونَ ؛و لكن شما ما را نمى‌بينيد.گفتند:مراد به«نحن» رسولان اويند از فرشتگان كه به قبض روح آمده باشند،و لكن شما ايشان را نبينيد ازآنجا كه ايشان لطيف‌اند و شما را شعاع اندك است.

فَلَوْ لاٰ إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ، تَرْجِعُونَهٰا إِنْ كُنْتُمْ صٰادِقِينَ ،أى فهلاّ،گفت:

چرا اگر چنان است كه شما گفتيد و گمان برديد از نفى بعث و نشور و ثواب و عقاب كه شما را جزا نخواهند [١]داد به خير و شر،جان خود يا جان آن متوفّى با تن او [٢]نبريد،و قوله: تَرْجِعُونَهٰا ،از«رجع»متعدّى است و«ها»راجع است با نفس.

اگر در آن دعوى كه كردى [٣]راست گوييد [٤].اگر گوييد گويند:جواب«لولاء»اوّل كجاست من قوله: فَلَوْ لاٰ إِذٰا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ ،گوييم فرّاء گفت:جواب هر دو«لو لا» يكى است،اوّل و دوم و هو قوله: تَرْجِعُونَهٰا ،و گفت اين خطاب است با قومى كه گفتند:ما مرگ باز توانيم داشت [٥]از خويشتن به علم و تدبير و چاره و طب و مانند اين،خداى تعالى بر سبيل تقريع ايشان را گفت:اگر در اين دعوى راست گوييد،چرا چون جان به حلقوم [٦]مرد رسد بازپس نبريد،و التقدير:فهلا ترجعون النفس إليه إذا بلغت الحلقوم و ء انتم حينئذ تنظرون.حيارى لا تقدرون على ردها؛ چرا چون جان مرد به حلق رسد بازپس نبريد به تدبير و چاره،و معلوم [٧]است كه چيزى نتوانيد كردن [٨]جز آن‌كه [٩]مى‌نگريد متحيّر فرومانده.و عرب چنين بسيار كند كه دو چيز را به يك جواب كفايت كند،و در قرآن از اين بسيار است،منها قوله: