روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢٠

أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزّٰارِعُونَ ؛شما مى‌رويانى [١]يا من مى‌رويانم [٢]؟ محمّد بن سيرين روايت كرد از ابو هريره كه رسول-عليه السلام-گفت:مگوى [٣]«زرعت»،و لكن گويى [٤]«حرثت»يعنى تخم كشتن خود را زرع مگويى [٥]،حرث گويى [٦]،چه حرث كه كشت است به شماست،و زرع كه انبات و رويانيدن است به من است [٧]،آنگه گفت أ لم تسمعوا قول اللّه تعالى: أَ فَرَأَيْتُمْ مٰا تَحْرُثُونَ؛ أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزّٰارِعُونَ ؛ آنگه گفت: لَوْ نَشٰاءُ لَجَعَلْنٰاهُ حُطٰاماً ؛اگر ما خواهيم تخم در زير زمين بپوسانيم [٨]و نرويانيم [٩]تا بر شما تباه شود.مرّه گفت:معنى آن است كه برويانيم گياه و برگ او،و دانه در او نيافرينيم تا همه كاه باشد. فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ ؛عامّۀ قراء خواندند به فتح«ظا»،و در قرائت عبد اللّه مسعود«ظلتم» آمد به كسر«ظا»و اصل«ظلّ»«ظلل»بوده است،چون عين الفعل بيفگند حركت او با«فا»داد [١٠]،و هما لغتان. تَفَكَّهُونَ ،يمان گفت [١١]:تندمون،پس همه روز بمانى [١٢]پشيمانى مى‌خورى [١٣][برآن خرج و رنج و روزگار صرف كرده باشيد،نظير او در معنى فاصبح يقلّب كفّيه على ما انفق فيها [١٤].قتاده گفت:تعجّبون؛شگفت مى‌نماييد.عكرمه گفت:يكديگر را ملامت مى‌كنيد.حسن گفت:پشيمانى مى‌خوريد] [١٥]بر معصيت گذشته كه به شومى آن زرع تباه شده باشد.ابن زيد گفت:تفجعون؛مصيبت زده مى‌باشى [١٦].اين كيسان گفت:تحزنون،اندوهگين [١٧]