روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٦

وَ كٰانُوا يُصِرُّونَ ؛و ايشان مصرّ و مقيم بودند بر گناه بزرگ،و آن شرك است.أبو بكر اصمّ گفت:آن است كه سوگند خوردندى كه بعث و نشور نخواهد بود و اصنام انداد خداى‌اند و انبازان او [١]و بر ايشان به خداى اقرار مى‌دادند [٢]و گفتند:آنان‌اند كه خداى از ايشان حكايت كرد.

قوله [٣]: وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ [١٣٧-ر] أَيْمٰانِهِمْ لاٰ يَبْعَثُ اللّٰهُ مَنْ يَمُوتُ [٤]؛ وَ كٰانُوا يَقُولُونَ ،و مى‌گفتندى: أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ كُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ ؛ [٥]چون ما بميريم و خاك شويم و استخوان شويم [٦]ما را زنده خواهند كردن؟بر سبيل استبعاد و استنكار.

أَ وَ آبٰاؤُنَا الْأَوَّلُونَ ؛و نيز پدران پيشين [٧]ما را زنده خواهند كردن بر سبيل تعجّب!. قُلْ ،يا محمّد بگو كه: إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ لَمَجْمُوعُونَ إِلىٰ مِيقٰاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ ؛كه اوّلين و آخرين همه را جمع خواهند كردن به ميقات روزى معلوم،و آن روز قيامت است،تا جزا دهند [٨]ايشان را بر كردۀ ايشان [٩].

ثُمَّ إِنَّكُمْ ؛پس آنگه شما اى گمراهان و دروغ داران لَآكِلُونَ بخورى [١٠]از درخت زقّوم، مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ ،«من»اوّل تبعيض است [١١]و دوم تبيين.

فَمٰالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ ؛از آن شكم پر كنيد، فَشٰارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ آنگه بر سر آن بخورى [١٢]آب گرم تافته.

فَشٰارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ ؛چنان خورى كه آن آب كه شتران تشنه خورند [١٣].