روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥١ - ترجمه

سعيد جبير گفت از عبد اللّه عبّاس كه:«ريحان»ريع باشد و زيادتى كه كشت را بود،چنان كه گفت كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنٰابِلَ [١]-الآية.ضحّاك گفت [٢]:

طعام باشد و«عصف»كاه،تا اين طعام ما باشد و آن طعام [٣]چهارپاى.حسن و ابن زيد گفتند:ريحان است بعينه كه در ميان ما باشد از جمله مشمومات.و البيّ گفت از عبد اللّه عبّاس كه خضرت و سبزى كشت باشد.سعيد جبير گفت:

ريحان هر كشتى باشد كه بر ساق بايستد.جملۀ قرّاء خواندند: وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ [١٠٨-ر] وَ الرَّيْحٰانُ ،مرفوع[ردّا] [٤]على قوله فِيهٰا فٰاكِهَةٌ ،و ابن عامر منصوب خواند ردّا على قوله خلق الانسان [٥]،أى و خلق هذه الأشياء،و كوفيان خواندند:

«و الريحان»بجرّ عطفا على [٦]العصف،مگر عاصم.و باقى [٧]مرفوع خواندند ردّا على قوله وَ الْحَبُّ .

فَبِأَيِّ آلاٰءِ رَبِّكُمٰا تُكَذِّبٰانِ ؛اين خطاب است با جنّ و انس،گفت:به كدام نعمتهاى خدايتان تكذيب مى‌كنيد،يعنى تكذيب به يكى و دو توان كرد، اين‌همه نعمتها را كه در اين سوره ذكر كرد و بر شمرد،به‌يك‌بار چگونه جحود توان كرد [٨].

و بيان اين آن است كه در عقب اين آيات بگفت: سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلاٰنِ [٩]، و نيز حديث محمّد بن المكند [١٠]،عن جابر بن عبد اللّه الانصارىّ كه او گفت:

رسول-عليه السلام-اين سوره بر صحابه خواند و ايشان خاموش مى‌بودند،