و هم اين معنى به عبارتى ديگر گفتند كه:ابكى السحاب بالامطار و اضحك الاشجار بالانوار.و ذو النّون مصرى گفت:دلهاى عارفان بخندانيد به آفتاب معرفت و دلهاى كافران بگريانيد به كفر و نكرت.سهل گفت:مطيع را به رحمت بخندانيد [١]و عاصى را به سخط بگريانيد [٢].

محمّد بن على ترمذى [٣]گفت:مؤمن را در آخرت بخنداند و در دنيا بگرياند.بسّام عبد اللّه [٤]گفت:دندانشان بخندانيد و دلهاشان بگريانيد،و انشد:

السنّ يضحك و الاحشاء تحترق و انّما ضحكها زور و مخترق [٥]
يا ربّ باك بعين لا دموع لها و ربّ ضاحك سنّ ماله [٦]رمق [٧]
وَ أَنَّهُ هُوَ أَمٰاتَ وَ أَحْيٰا ؛و او آن خداست كه بميراند و زنده كند [٨]،بميراند در دنيا و زنده كند در آخرت [٩]و گفتند معنى آن است كه:پدران را بميراند و پسران را زنده كند [١٠]و اين بيت را بر اين تفسير دادند:

و قد اراني الشباب الروح في بدني
[١١] اى،ولدي و گفتند:امات النطفة و احيا النسمة؛نطفه بميرانيد [١٢]و خلق را از او زنده آفريد [١٣]و گفتند:كافران را به نكرت بميرانيد و مؤمن را به معرفت زنده كرد [١٤][قال اللّه تعالى: أَ وَ مَنْ كٰانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنٰاهُ [١٥]،بعضى دگر گفتند:امات عن

[١] .آد،كا،گا:بخنداند.

[٢] .آد،كا:بگرياند؛آد،عاصى را به سخط و شقاوت بگرياند.

[٣] .همۀ نسخه‌ها:ترمدى.

[٤] .آج،آد:سام بن عبد اللّه؛كا:بسام بن عبد اللّه.گا:هشام بن عبد اللّه.

[٥] .آد،گا:مختلق،ايضا قرطبى(١١٧/١٧):مختلق.

[٦] .آد،گا و تفسير قرطبى(١١٧/١٧):ما به.

[٧] .چاپ شعرانى(٣٥٧/١٠):رهق.

[٨] .كا:گرداند.

[٩] .آد،گا:عقبى؛كا:قيامت.

[١٠] .آج،آد:گرداند.

[١١] .آد،كا،گا+و قد ارانى المشيب الروح فى بدلى،به عنوان مصرع دوم بيت.

[١٢] .كا،گا:بميراند.

[١٣] .آد،گا:زنده كند.

[١٤] .آد،گا:به رحمت زنده كند.

[١٥] .سورۀ انعام(٦)آيۀ ١٢٢.