روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٩ - ترجمه

اضافت با خداى تعالى مجاز است و مراد سبب است چنان كه گفتيم.و شاعر گفت:

ابكانى الدهر و يا ربّما اضحكنى الدّهر بما يرضي [١]
عائشه گفت سبب نزول آيت آن بود كه رسول-عليه السلام-به قومى از صحابه بگزشت [٢]كه ايشان مى‌خنديدند.گفت:

لو تعلمون ما اعلم لبكيتم كثيرا و لضحكتم قليلا ؛اگر شما دانستى آنچه من دانم كم خنديدى و بسيار گريستى [٣].

جبرئيل [٤]آمد و اين آيت آورد: وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكىٰ ،رسول بازپس آمد و [٥]آيت برايشان خواند و گفت:چهل گام نرفته بودم تا جبرئيل آمد و اين آيت آورد [٦].

طاهر مقدّس را پرسيدند كه[فرشتگان را خنده باشد؟گفت:هرچه زير عرشند تا خداى دوزخ بيافريد نخنديدند.عمر را پرسيدند كه] [٧]اصحاب رسول خنديدى [٨]؟گفت:اى [٩]و اللّه،و لكن ايمان در دل ايشان استوارتر بود از كوههاى رواسى.

مجاهد گفت:معنى آيت آن است كه اهل بهشت را در بهشت بخنداند و اهل دوزخ را در دوزخ بگرياند.ضحّاك گفت:بگرياند ابر را به باران و بخنداند باغ را به بهاران.و اين قول از اميرالمؤمنين روايت كردند كه جهودى او را پرسيد از اين آيت و گفت:خندانيدن و گريانيدن نه فعل [١٠]حكيمان باشد فعل سفيهان باشد [١١].او جواب چنين داد.شاعر گفت در اين معنى:

كلّ يوم عن اقحوان جديد تضحك الارض[من] [١٢]بكاء السماء[٨٦-ر]