روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٠ - ترجمه

بوض [١]،نحو:حمر و صفر و سود و آن‌كس كه او گفت ضاز يضوز گفت اسم او ضوزى باشد،على فعلى كشورى.

إِنْ هِيَ ،گفتندى [٢]نيستند الّا نامهايى كه بر او نهاده‌ايد [٣]شما و پدران شما، مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بِهٰا مِنْ سُلْطٰانٍ ؛خداى تعالى به آن حجّتى فرونفرستاد. إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ ،متابعت نمى‌كنند الّا گمان را و از پى گمان مى‌شوند [٤].و(ان)،در هر دو جاى به معنى«ما»ى نفى است. وَ مٰا تَهْوَى الْأَنْفُسُ ؛و آنچه هواى دل ايشان است يعنى از خداى و استحقاق عبادت بر اين بتان [٥]جز نام نيست و آن نام شما نهاده [٦]و پدران شما.آنگه بعضى به گمان و بعضى به هواى نفس بى‌حجّتى و بيّنتى و بصيرتى[٧٨-ر]ايشان را مى‌پرستى، وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدىٰ ؛و به ايشان آمد از خداى تعالى هدى و بيان و ادلّه بر آنكه ايشان خداى نيستند و [٧]عبادت نشايد كرد [٨]جز خداى را.

أَمْ لِلْإِنْسٰانِ مٰا تَمَنّٰى ،يعنى گمان مى‌برند اين بت‌پرستان كه آنچه ايشان تمنّا كرده‌اند ايشان را خواهد بود و اين بتان شفيعانه [٩]ايشان خواهند بود.و اين استفهام را معنى جحد است يعنى نخواهد بود [١٠]ايشان را كه اين تمنّا كردند [١١].

فَلِلّٰهِ الْآخِرَةُ وَ الْأُولىٰ ؛خداى راست دنيا و آخرت و آنچه خواهد[بدهد [١٢]]و آنچه خواهد منع كند نه به هوى [١٣]و مراد كافران [١٤]كه ايشان تمنّايى