روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٥ - ترجمه
فحش نباشد،ابن زيد گفت:در او [١]دشنام نباشد.قتيبى گفت:در او [٢]عقل نبرد تا به بىعقلى [٣]لغو گويد [٤].ابن عطا گفت:چه لغو باشد در مجلسى كه مجلس بهشت عدن بود و ساقى فرشتگان [٥]و شرب [٦]ايشان بر ذكر خداى بود، و ريحانشان تحيّة من عند اللّه مباركة طيّبة باشد.و قوم مهمانان خداى باشند.
وَ لاٰ تَأْثِيمٌ ،يعنى در او فعلى نباشد كه ايشان را بزه [٧]آرد [٨]،هو تفعيل من الإثم،يعنى ايشان را در خوردن آن بزه نباشد.[عبد اللّه عبّاس گفت:و لا كذب،هم عبد اللّه عبّاس گفت [٩]:در او تكذيب نباشد] [١٠]كه بعضى بعضى را دروغ دارند.ابن كثير و ابو عمرو خواندند:لا لغو فيها و لا تأثيم،به فتح هر دو كلمه،باقى قرّاء به رفع [١١].زجّاج گفت آنكه به رفع خواند در او دو وجه باشد:يكى مبتدا و«فيها» خبر بود،دگر«لا»به معنى«ليس»تامّه باشد به معنى [١٢]لم تقع و لا تقع،چنان كه شاعر گفت:
من صدّ عن نيرانها
فأنا بن قيس لا براح
و آنكه به فتح خواند بنا كرد با«لا» [١٣].
وَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ ؛مىگردند بر ايشان غلامانى به خدمت كه پندارى كه [١٤]
[١] .اساس:دو،با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٢] .آج و ديگر نسخه بدلها:«در او»را ندارد.
[٣] .كا:بىعقل؛آد،گا:ندارد.
[٤] .آد،گا:بنبرد تا لغو گويند.
[١٠] [٥] .آج و ديگر نسخه بدلها+باشند.
[٦] .آج:تشرّب.
[٧] .آد:به بزه؛كا،گا:به بزّه.
[٨] .آد،كا،گا+و.
[٩] .آد،گا:و لا كذب و هم او گفت.
[١١] .آد،گا+خواندند؛كا+هر دو.
[١٢] .آد،كا،گا:باشد يعنى.
[١٣] .كا:بالا؛آد و ديگر نسخه بدلها+بر فتح براى نفى جنس.
[١٤] .آج،آد،گا:ندارد.